لطفا قبل از ايجاد تاپيک در انجمن پارسیان ، با استفاده از کادر رو به رو جست و جو نماييد
فاکس فان دی ال دیتا
صفحه 17 از 29 نخستنخست ... 713141516171819202127 ... آخرینآخرین
نمایش نتایج: از شماره 129 تا 136 , از مجموع 225

موضوع: بانک مقالات علم اطلاعات و دانش شناسی

  1. Top | #129
    پارسیان (شاپرزفا)
    Bauokstoney آنلاین نیست.
    ورود به پروفایل ایشان

    عنوان کاربر
    ناظـر ســایت
    تاریخ عضویت
    Jan 1970
    شماره عضویت
    3
    نوشته ها
    72,809
    میانگین پست در روز
    4.50
    حالت مـن:
    Asabani
    تشکر ها
    1,464
    از این کاربر 18,850 بار در 14,692 ارسال تشکر شده است.

    موضوع پیش فرض حلقه مفقوده کتابخانه های عمومی

    بررسی وضعیت کتابخانه ها و مشکلات پیش رو استاندارد












    پارسیان (شاپرزفا)











    ازمهمترین شاخص های رشد و توسعه کشورها که گزارش آن هر ساله توسط سازمان ملل متحد منتشر می شود، وضعیت موجود کتابخانه های عمومی کشورهای جهان است. دقت در آمار کتابخانه های کشورهای توسعه یافته و مقایسه آن با کشورهای در حال توسعه بیانگر اختلاف شدیدی است.
    این واقعیت را نمی توان منکر شد که طی سال های اخیر با توجه به فعالیت های درخور وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی همچنین دیگر متولیان امور فرهنگی، وضعیت کتاب و کتابخوانی بهبود داشته و نسبت به قبل، از رشدی نسبتا مناسب برخوردار شده است.
    اما با این اوصاف و با وجود رشد روزافزون حجم مجلات علمی، افزایش شمار دانش آموختگان و تحصیل کردگانی که روز به روز به تعدادشان افزوده می شود، کمبود کتابخانه، فقدان فضا و مکان مطالعه ونبود کتاب های مناسب ومتناسب با سن افراد از جمله مشکلاتی هستند که کتاب و کتابخوانی در ایران را تحت تاثیر خود قرار داده است.
    این در حالی است که کشور ایران دارای یکی از دیرینه ترین تمدن های بشری است و دین اسلام نیز بر کسب علم و دانش تأکید فراوان دارد.از طرفی هم کتابخانه های عمومی به دلیل تماس وسیع با تمامی اقشار جامعه، دانشگاه عمومی ملل محسوب می شوند و نقش آنها در رشد و توسعه جوامع انسانی بر هیچ کس پوشیده نیست حال اگر با مشکلاتی خرد و کلان در عرصه مطالعه مواجه می شویم باید این اشکال را در وضعیت نامناسب کتابخانه ها جستجو کرد.
    ● مشکلاتی که گریبانگیرکتابخانه هاست
    حفظ و صیانت از نیروی انسانی در محیط های کار وظیفه خطیری است که می بایستی گامهای بلندی در جامعه امروزی ما در این راه برداشته شود چرا که این یعنی ارزش نهادن به نیروی انسانی و در کل موجب افزایش بهره وری در بخشهای مختلف می شود. همان گلایه ای که بسیاری از کتابداران کتابخانه ها دارند و به قول آنها توجهی به اوضاعشان نمی شود .
    فخری معروفخانی یکی از کتابداران باسابقه ای است که بیش از ۲۰ سال از عمرش را در یکی از کتابخانه ها سپری کرده است و کتابها را مانند فرزندانش دوست دارد .
    وی بی حوصلگی و رخوت موجود در میان کتابداران را فقدان انگیزه کار و تلاش در میان آنها که برگرفته از توجه محدود مسئولان به شرایط کاری کتابداران است می داند و به گزارشگر کیهان می گوید: «در یک مطالعه سرانگشتی به خوبی می توان دید که چطور کتابداران در تمام ساعات اداری به خدمات دهی مشغولند و مجبورند بارها در مورد سیستم جستجو توضیح دهند و برای یافتن کتابها به بخش مرجع کتابخانه بروند در حالی که کتابخوان ها برای بار دیگر که مراجعه می کنند هنوز جستجوی کتاب را نمی دانند.»
    وی می گوید:« مشخص نکردن فاصله زمانی برای استراحت و صرف ناهار و نماز هم از دیگر مشکلات این صنف است. برخی حتی نبود کتاب را به گردن کتابدار می اندازند و توقع دارند هر کتابی که خواستند فورا برایشان تهیه شود. البته کتابخوان های بدقول و یا کسانی که کتابی را گم می کنند و حاضر به پاسخگویی نسبت به عملکرد خود نیستند از دیگر مواردی است که کتابدار را در نظر برخی شبیه بازجو جلوه می دهد ! »
    هر چند برخی اظهارات کتابدارها مبنی بر طاقت فرسا بودن شغلشان در ظاهر بهانه گیری تلقی می شود اما طبق یک تحقیق علمی با عنوان بررسی مسائل و مشکلات ارگونومیکی کارکنان شاغل در یکی از کتابخانه ها و مرکز اسناد کشور مشخص شده است که در مجموع ۵۰ درصد آنها، حین کار حداقل در یک ناحیه از دردهای اسکلتی عضلانی رنج می برند و این بیانگر نامناسب بودن فضای کار و محیط کتابخانه است که حتی توانسته کتابداران را تحت تاثیر قرار دهد .
    البته گفته می شود که ۶۵ درصد ارتفاع میز، صندلی و دیگر وسایل و ابزارها با خصوصیات فیزیکی افراد تناسب ندارد .
    فقدان استانداردهای لازم از جمله استفاده از نور لامپ مهتابی برای کتابخانه های عمومی از دیگر مشکلاتی است که شاید در ظاهر ساده و ابتدایی به نظر برسد اما واقعیت برخلاف این موضوع است .
    به گفته پزشکان طبق استانداردهای تعریف شده برای محیط مطالعه نور زرد و یا تلفیقی از نور زرد و قرمز باید بهره برد و نور سفید لامپ مهتابی برای چشم در هنگام مطالعه مضر است. کمبود امکانات و تجهیزات کامپیوتری به گونه ای که هنوز تعداد زیادی از کتابخانه ها فاقد این امکان هستند حتی نبود سایر وسائل سمعی و بصری هم دیگر معایب کتابخانه های عمومی درسطح کشوراست .
    ● تمرکز کتابخانه ها در مراکز و شهرهای بزرگ
    فضای محدود و پایین بودن میزان فضای اختصاص داده شده به کتابخانه های عمومی همچنین
    تمرکز کتابخانه ها در مراکز استانها و شهرهای مهم به گونه ای که گفته می شود در استان تهران نزدیک به نیمی از کتابخانه های عمومی استان در شهر تهران تمرکز یافته و مابقی در سایر مناطق استان پراکنده شده دیگر معضلی است که به آسانی میزان کتابخوان ها را نه تنها در تهران بلکه در سایر استان ها با وجود وضعیت مشابه کاهش می دهد.
    الهام عباسی مخترع نوجوان و نخبه بسیجی ساکن در اصفهان در گفت و گو با خبرنگار سرویس گزارش روز کیهان فقدان کتابخانه در نزدیکی محل سکونت خود را عمده ترین مشکل بر سر راه تلاش های علمی و پژوهشی عنوان می کند.
    وی صرف وقت و زمان طولانی برای رسیدن به کتابخانه ای که در مرکز شهر واقع است را مقوله ای آسیب زا دانسته و می گوید:« شهرداری ها نقش مهمی در این رابطه دارند اما ورزش را نسبت به کتابخوانی در اولویت می دانند به طوری که با احداث ورزشگاه های متعدد در سطح شهر دسترسی به سالن های ورزشی آسان است اما کتابخانه و استفاده از کتاب های آنجا که البته همه آنها متناسب با خواست مراجعان نیست با دشواری و صرف وقت زیاد ممکن می شود.»
    وی البته تعداد کتاب ها را متناسب با میزان مراجعه کنندگان نمی داند و در توضیح بیشتر ابراز می کند:« در بسیاری از مواقع که کتاب مورد نظر را از کتابداران تقاضا می کنیم با شنیدن این جمله که از این کتاب فقط سه نسخه داشته ایم و آن هم به امانت رفته است و یا حتی از برخی کتاب ها فقط یک مورد در کتابخانه موجود بوده که فرد قبلی آن را برده است، از آمدن به کتابخانه مایوس می شوم. با وجود ثبت اختراعات باید فرصت هایی که می بایست به تحقیق و پژوهش اختصاص دهم را مجبورم برای یافتن کتاب هایی صرف کنم که چندان هم نایاب نیستند و به راحتی باید در هر کتابخانه ای موجود باشد. »
    ● کتابداران دیگر حوصله ندارند
    عدم توجه به ایجاد فضای لازم برای کاربران ویژه نظیر معلولین، کودکان، کم سوادان و کمبود تجهیزات و لوازم مورد نیاز مشکل عمده کتابخانه های عمومی تهران و دیگر شهرها است.
    ساعتی طولانی به دنبال کتاب مورد نظر می گردد اما در نهایت خسته و سرخورده بدون اینکه توانایی یافتن و استفاده از سیستم «سرچ» کتاب را بداند اولین کتاب دم دستش را انتخاب کرده و نشانی آن را به کتابدار می دهد. شانه های افتاده و پیشانی عرق کرده اش که دائم با دستمال کاغذی آنرا خشک می کند گویای ناتوانی اش از یافتن کتابی است که به دنبالش می گردد.
    طوبی خسروجردی که در نهایت کتاب ناخواسته اش را از کتابدار تحویل می گیرد و قصد دارد به سمت صندلی ای که نشانه رفته است تا بنشیند برود، در گفت و گو با خبرنگار سرویس گزارش روز کیهان شروع به گلایه از عملکرد کتابدارانی می کند که به قول او چندان به وظیفه و مسئولیتی که دارند واقف نیستند.
    وی با اشاره به اینکه کم سواد است و چندان به سیستم جستجوی کتابخانه پارک شهر آشنا نیست
    می گوید: »هر زمان که از کتابداران تقاضای کمک داشته ام چندان توجهی نکرده اند و بیشتر وقتشان را به جوانترهایی اختصاص میدهند که به اینجا مراجعه می کنند و خودشان به جستجوی کتاب ها آشنایی دارند.»
    این خانم سالمند که از اهالی نزدیک کتابخانه پارک شهر است اضافه می کند:« قبلا که وقت و حوصله کافی داشتم به سراغ کتابخانه های دیگر می رفتم البته کتابداران آنجا هم چندان تفاوتی با اینها نداشتند و با توضیحی خلاصه در مورد نحوه پیدا کردن کتاب هایی که می خواستم فورا مرا از سر باز می کردند.»
    ● امکان استفاده نخبگان از کتابخانه دانشگاه ها
    عباسی که تنها امکان مادی کتابخوانی را بهره مندی از ۳ برگه بن دو هزار تومانی عنوان می کند ترجیح می دهد بیشتر برای تجربه مجدد این مشکلات کتاب های مورد نظرش را خریداری کند اما همچنان به نهادینه کردن فرهنگ کتابخوانی در میان مردم تاکید دارد و مدعی است با کاهش نرخ کتاب ها و اختصاص زمین های خالی شهری به کتابخانه می توان مشکل کتابخوانی را حل کرد.
    وی دیگر پیشنهاد خود را امکان استفاده نخبگان و مخترعان از امکانات کتابخانه دانشگاه ها می داند.همان شرایطی که «حسین توحیدی» نخبه جوان کشور و عضو گروه فیزیک دانشگاه تهران آن را مکمل اطلاعات اینترنتی عنوان می کند.
    وی که چندی پیش به همراه گروه فیزیک این دانشگاه سیستم سرعت سنج خودرویی را به ثبت رساند در گفت و گو با خبرنگار سرویس گزارش روز کیهان می گوید: »کتابخانه دانشکده فنی دانشگاه تهران به دلیل اینکه در فاصله های زمانی کوتاهی به روز می شود مجهز به کتبی است که می تواند در کنار منابع اینترنتی مرجع اطلاعاتی خوبی به شمار آید.
    این موضوع البته فقط به تعدادی از کتابخانه های دانشگاهی منحصر می شود و مابقی به علت وجود مشکلات ارزی، رشد بسیار بالای تعداد دانشجویان در سالهای اخیر و بسیاری عوامل دیگر از کمبود نشریات ادواری لاتین و به روز رنج می برند. »
    هادیلو دانشجوی کارشناسی ارشد رشته ارتباطات اجتماعی دانشگاه علامه در همین خصوص به گزارشگر کیهان می گوید:« زمانی که تازه وارد دانشگاه شده بودم کم تر با معضل کتب دانشگاهی رو به رو می شدم. گرچه کاستی هایی نیز در این زمینه وجود داشت اما وضعیت بهتر از سایر کتابخانه ها است. اما کتابخانه های دانشگاه ها در صورتی قابلیت استفاده برای دانشجویان را دارند که به کتب روز دنیا و منابع الکترونیکی تجهیز شوند.»
    ● خطری که در کمین است
    طی سال های اخیر دانشگاه های معتبر دولتی سرمایه گذاری های وسیعی در زمینه تجهیز
    کتابخانه های دانشگاهی انجام داده اند. اما آیا تمام جمعیت دانشگاهی کشور به دانشگاه های معتبر دولتی منحصر می شود؟
    واقعیت این است که اگر محققان و دانشجویان مستعد ایرانی این امکان را پیدا نکنند که به راحتی از طریق کتابخانه های دانشگاه ها به منابع علمی مورد نیازشان دسترسی پیدا کنند، ترجیح می دهند برای تعقیب رشته مورد نظر و تحقیق و پژوهش در این زمینه راهی دانشگاه های خارج از کشور شوند و یا
    حتی الامکان به منابع خام علمی که حاوی اندیشه های سکولاریسم و غرب گرایانه است به عنوان منابع علمی دست پیدا کنند که این خود عاملی خطرناک در برخی رشته های تحصیلی است.
    اما با صرف بودجه و اصلاح شیوه مدیریت کتابخانه های دانشگاه ها و به کارگیری کتابداران مجرب، به راحتی می توان انجام کارهای تحقیقی و پژوهشی را به طور هدفمند ساماندهی کرد.
    ● انتشار الکترونیکی دانش و اطلاعات
    با وجود این که امروزه اینترنت و سایر وسایل ارتباطی زمینه را برای دسترسی بدون واسطه به اصلی ترین منابع و مدارک علمی فراهم می کنند، اما کتابخانه ها همچنان نقش مهمی در توسعه علوم و تحقیقات دانشگاهی برعهده دارند.
    انتشار الکترونیکی دانش و اطلاعات تولیدشده در دانشگاهها بزرگترین وظیفه ای است که به ویژه کتابخانه های دانشگاهی باید به عنوان ناشر و توزیع کننده دانش در دنیا عهده دار شوند.
    کتابخانه ها می توانند با تهیه یک آرشیو پیش از انتشار از تولیدات علمی به عنوان یک ناشر داخلی عمل کرده و به توزیع زودهنگام تولیدات داخل، حتی پیش از انتشار رسمی آنها کمک کنند.
    یکی از کتابداران مدیریت صحیح را از جمله راهکارهای رفع این نوع از معضلات دانشگاهی عنوان می کند.
    خدیجه جباری کتابدار دانشکده تربیت معلم شیراز در این خصوص به خبرنگار سرویس گزارش روز کیهان می گوید:« بسیاری از مشکلاتی که از نظرتامین منابع اطلاعاتی وجود دارد را با ایجاد ارتباط صحیح بین دانشگاههای مختلف می توان حل کرد. ولی لازمه این کار مدیریت صحیح و حضور کتابداران با انگیزه است. کتابخانه های دانشگاهها می توانند یکدیگر را از امکانات و خدمات یکدیگر آگاه کنند و به مبادله منابع و اطلاعات بپردازند.»
    وی عقیده دارد که با توسل به این سبک، اگر برنامه ریزی مناسبی انجام شود و کارکنان آموزش ببینند می توان برخی از مشکلات را از جلوی پای محققان برداشت تا آنها در کتابخانه های مختلف سرگردان نشوند.
    درحالی که آنچه ما اکنون داریم، مجموعه ای از کتابخانه های دانشگاهی است که هر یک به طور پراکنده بخشی از منابع را دراختیار دارند و این منابع را دراختیار سایر کتابخانه ها قرار نمی دهند و هیچ هماهنگی و همکاری بین آنها وجود ندارد.
    بنابراین تقویت کتابخانه های دانشگاهها از لحاظ کتب نوشتاری و با سیستم الکترونیکی و دستیابی به سایت ها و نشریات الکترونیکی دیگر کشورها کمک های شایانی برای نیل به هدف داشته و نیازمند دقت و توجه مسئولان به منظور رفع مشکلات عدیده کتابخانه های دانشگاهی است.

  2. Top | #130
    پارسیان (شاپرزفا)
    Bauokstoney آنلاین نیست.
    ورود به پروفایل ایشان

    عنوان کاربر
    ناظـر ســایت
    تاریخ عضویت
    Jan 1970
    شماره عضویت
    3
    نوشته ها
    72,809
    میانگین پست در روز
    4.50
    حالت مـن:
    Asabani
    تشکر ها
    1,464
    از این کاربر 18,850 بار در 14,692 ارسال تشکر شده است.

    موضوع پیش فرض مهندسی معکوس در کتابداری و اطلاع رسانی

    برای تولید یک محصول جدید، دو شیوة اصلی وجود دارد که عبارتند از: مهندسی مستقیم و مهندسی معکوس.












    پارسیان (شاپرزفا)











    برای تولید یک محصول جدید، دو شیوة اصلی وجود دارد که عبارتند از: مهندسی مستقیم و مهندسی معکوس. در مهندسی مستقیم هدف، تولید محصولی است که نیاز به آن احساس می شود و هیچ طرح از قبل آماده ای از آن محصول وجود ندارد و باید تمامی فرآیندهای تولید از پایه آغاز شوند. در مهندسی معکوس هدف، تولید محصولی جدید با استفاده از محصولی است که پیش از آن تولید شده است. تفاوت مهندسی معکوس با نسخه برداری از محصولات در این است که در مهندسی معکوس، محصولی جدید تولید می شود و تنها از محصول اولیه به عنوان الگو و برای صرفه جویی در سرمایه ها (اعم از مالی، زمانی و نیروی انسانی) و زمان استفاده می شود. بر اساس آموزه های تفکر استعاری، استفاده از روش های آزمایش شدة حوزه ای از علوم برای رفع مشکلات حوزه-های دیگر، شیوه ای مرسوم و معقول است که باعث صرفه جویی و افزایش بهره وری می شود.
    در کتابداری و اطلاع-رسانی با بسیاری از مسائل سروکار داریم که به مدد راهکارهای پاسخ گرفته در حوزه های دیگر مانند راهکارهای مهندسی معکوس، ارائة راه حل های جدید و مناسب برای آنها امکان پذیر خواهد شد. در این نوشته، ضمن معرفی و تبیین مهندسی معکوس، به برخی مصادیق و کاربردهای آن در فعالیت های کتابداری و اطلاع رسانی اشاره شده است. کاربردهای مهندسی معکوس در سازماندهی اطلاعات، خدمات مرجع، نرم افزارهای رایانه ای، پایگاه های اطلاعاتی و مطالعات رفتار اطلاع یابی توضیح داده شده و مزایای استفاده از آن نیز تبیین شده است. به کارگیری مهندسی معکوس در فعالیت های کتابداری و اطلاع رسانی، به علت استفادة ایده های نابِی که از پیش خلق شده و ترکیب و تلفیق آنها، باعث صرفه جویی فراوان در وقت و سرمایه ها شده و طرح های خلاقانة نوینی را پدید می آورد که نتیجة آن خدمات بهتر و رضایت استفاده کنندگان از خدمات خواهد بود.
    ● مقدمه
    به طور کلی دو روش عمده برای تولید یک محصول وجود دارد. یک روش، همان روش معمول است که در ابتدا نقشه و هدف نهایی کار مشخص است و بر اساس داشته­ها دست به تولید زده می­شود. روش دوم، شیوه­ای است که یک محصول آماده در اختیار است و با تجزیه و جداسازی اجزا، به درون و روش ساخت آن محصول پی برده می­شود و بر این اساس و با استفاده از مشابه­سازی به تولید محصولی جدید اقدام می­شود. روش اول که به مهندسی مستقیم[۱] معروف است، زمانی به کار می­رود که تمامی شرایط برای تولید یک محصول اعم از اهداف، سرمایه، نیروی انسانی متخصص و دانش لازم به قدر کافی در اختیار باشد. اما در تمامی موارد تمامی شرایط پیش­گفته مهیا نیست. از سویی تقاضاهای زیادی برای استفاده از محصولی خاص وجود دارد که یا بی­پاسخ می­مانند یا آنچه از آن محصول موجود است، پاسخ­گوی تقاضاها نیست. از سوی دیگر بنا به دلایلی چون عدم دسترسی به دانش لازم برای تولید، نیروی انسانی متخصص و سرمایه­گذاری مناسب، امکان تولید محصول مورد نظر به صورت طبیعی وجود ندارد. در این حالت، نمونه­ای از محصول آماده مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته و اجزای به کار رفته و شیوة ساخت آن مورد بررسی قرار می­گیرد. سپس از اطلاعات و تجربیات کسب شده بر اثر مطالعة محصول مورد نظر، به تولید آن محصول اقدام می­شود. این شیوة اخیر را مهندسی غیرمستقیم یا معکوس[۲] می گویند.
    روش مهندسی معکوس تأثیر فراوانی بر رشد صنایع و علوم در کشورهای مختلف داشته است. کشورهای در حال توسعه با بهره­گیری از مهندسی معکوس، ابتدا محصولات مورد نیاز خود را از روی محصولات تولیدشده در کشورهای پیشرفته نسخه­برداری کردند. سپس با تبحری که در شیوه­های ساخت و شناخت مواد اولیة به کار رفته به دست آوردند، خود به تقویت کیفیت محصول تولید شده پرداخته و محصولاتی حتی با کیفیت­تر از محصولات اولیه تولید کردند. یکی از موفق ترین توسعه­های صنعتی که در آغاز با تفکر مهندسی معکوس شکل گرفت، صنایع کشور ژاپن است. این کشور در ابتدا آنها به نسخه­برداری از محصولات کشورهای صنعتی پرداخت و به مرور زمان توانست خود را به تولیدکنندة صاحب نام آن محصولات تبدیل کند و از این راه منافع زیادی کسب نماید. الگوی کشور ژاپن و دیگر کشورهایی که از طریق مهندسی معکوس به موفقیت دست­ یافته­اند، می­تواند برای کشورهای دیگر، به خصوص کشورهای در حال توسعه که خود زمینه و امکانات تولید دانش و فناوری اصیل و نو را در اختیار ندارند، مفید و ضروری باشد.
    نکته­ای که پیش از پرداختن به بحث­های تخصصی مهندسی معکوس باید مورد توجه قرار گیرد، اشاره به مبانی تفکری علمی است که این مقاله بر اساس آن شکل گرفته و تکمیل شده است. در پژوهش­های علمی شیوه­ای به کار گرفته می­شود که به تفکر استعاری[۳] معروف است. تفکر استعاری یعنی «کنار هم گذاشتن موضوعات نامرتبط و توانایی به هم ربط­ دادن این مقولات مجزا از طریق تقویت روابط بین آنها». اساس تفکر استعاری بر انتقال دانش از حرفه­ای به حرفة دیگر استوار است. یعنی ایدة اصلی در حرفه­ای کشف شده و در حرفه­ای دیگر به کار گرفته شود. این شیوه کمک می­کند تا با بهره­گیری از فعالیت­های انجام شده و استفاده از دانش موجود، مانع از اختراع دوبارة چرخ شویم (عابدی ۱۳۸۵؛ Nikolaenko & Vershinina ۲۰۰۴). حری معتقد است، تفکر استعاری در حقیقت، روایت انسانی مهندسی معکوس است. یعنی آنچه در علوم پایه با عنوان مهندسی معکوس شناخته شده و به کار می­رود در علوم انسانی با عنوان تفکر استعاری شناخته شده و به کار گرفته می­شود (حاجی زین العابدینی ۱۳۸۵). به کارگیری مهندسی معکوس در کتابداری و اطلاع­رسانی، که در این نوشته به آن پرداخته می­شود نیز بر اساس آموزه­های تفکر استعاری صورت می­گیرد. آموزة مورد استفاده از این تفکر در این مقاله، این است که اگرچه مهندسی معکوس بیشتر در صنایع و تولیدات صنعتی کاربرد دارد، اما بسیاری از مولفة­های آن می­تواند در علوم دیگری از جمله کتابداری و اطلاع­رسانی نیز مورد استفاده قرار گرفته و منافع زیادی تولید نماید.
    کتابخانه­ها و مراکز اطلاع­رسانی، همیشه با کمبود سرمایه­ها (اعم از مادی، زمان و نیروی انسانی) مواجه اند. هم چنین فعالیت­ها و فرآیندها بسیاری در حوزة کتابداری و اطلاع­رسانی وجود دارند که اگر با دیدة مدیریت تغییر و بهینه­سازی به آنها نگاه شود، امکان تغییر و تحول و بهره­وری بیشتر در آنها وجود دارد. مسأله­ای که این پژوهش را شکل می دهد این است که چگونه می­توان الگوهایی را از سایر حوزه­ها به کار گرفت و فعالیت­ها و فرآیندهای کتابداری و اطلاع­رسانی را به گونه­ای بهینه­سازی کرد که بیشترین بازدهی را با کمترین سرمایة صرف شده داشته باشند؟ مهندسی معکوس، یکی از الگوهای رایج و آزمایش شده در این خصوص است که اگر به طور کامل نتواند تمامی مسائل را حل کند، اما قادر است راهکارهایی را آشکار سازد که به رفع مشکلات کمک نماید.
    مطالعة مبانی و آشنایی با مفاهیم مهندسی معکوس، کمک می­کند تا در موارد لازم آموزه­های آن را در فعالیت­های کتابداری و اطلاع­رسانی به کار گرفته و با استفاده از منابع مالی، زمانی و انسانی کمتر، به نتایج درخور توجهی دست پیدا کنیم. بنابراین موضوع مهندسی معکوس و شیوه­های آن از حوزة مهندسی گرفته شده و مصادیق و کاربردهای مترتب بر آن در حوزة کتابداری و اطلاع­رسانی بررسی خواهد شد.
    ● پیشینة پژوهش
    برای دستیابی به پیشینه­های مرتبط با این پژوهش، جستجوهای بسیاری صورت گرفت. جستجوهای انجام گرفته در پایگاه های اطلاعاتی داخلی و خارجی، چه به صورت پیوسته و چه غیرپیوسته نتایج اندکی در پی داشت. اغلب پیشینه­های به دست آمده در پایگاه­های تخصصی نیز به کاربردهای مهندسی معکوس در محیط­های نرم­افزاری اختصاص داشتند. برای نمونه وضعیت پایگاه اطلاعاتی «چکیده­ مقالات کتابداری و اطلاع­رسانی (۱۹۶۹-۲۰۰۵)» تشریح می­شود. جستجو در این پایگاه با عبارت «Reverse Engineering» صورت گرفت و در کل تعداد ۲۱ مقاله بازیابی شد. این مقالات همه به نرم­افزارها و پایگاه های اطلاعاتی اشاره داشتند و سه موضوع عمده را در بر می­گرفتند که عبارت بودند از:
    ▪ دستیابی به کدهای برنامه­نویسی یک نرم­افزار؛
    ▪ چگونگی استفاده از پایگاه­های اطلاعاتی که در چارچوب قانون حق مؤلف نیستند، بدون داشتن رمز عبور؛
    ▪ استفاده از مهندسی معکوس در نرم­افزارها و حقوق مؤلفین.
    تنها پیشینة­ مرتبط با این پژوهش که به مطالعة استفاده از مهندسی معکوس در فعالیت­های کتابداری و اطلاع­رسانی پرداخته، مقاله­ای است با عنوان «تولید منابع مرجع رایانه­ای با بهره­گیری از فنون مهندسی معکوس» (توکلی­زاده راوری ۱۳۸۲). این مقاله به دو بخش تقسیم شده است. در ابتدا مباحث گسترده­ای در خصوص منابع مرجع مطرح کرده و به مسائلی نظیر توسعة نظام­های مرجع، بازیابی و مسائل نظام­های مرجع جدید اشاره کرده است. در ادامه مهندسی معکوس معرفی شده و در نهایت به موضوع تولید منابع مرجع با استفاده از مهندسی معکوس پرداخته است.
    ● مهندسی معکوس چیست؟
    تعاریف مهندسی معکوس به دو دستة اصلی تقسیم می­شوند که عبارتند از تعاریف عام و تعاریف مهندسی معکوس نرم­افزار. مهندسی معکوس نرم­افزار، اگرچه در دایرة شمول عامِ مهندسی معکوس می­گنجد اما به دلیل نیازهای فراوان کاربران و کاربردهای زیاد آن در دوران اخیر، به عنوان قلمرویی گسترده و به نسبت مستقل مطرح شده است. تعاریف تخصصی و توضیح این نوع از مهندسی معکوس در قسمت مربوطه در ادامة این نوشته ذکر خواهد شد و در این قسمت به مباحث عام مهندسی معکوس اشاره می­شود.
    در دانشنامة آزاد ویکی­پدیا[۴] (۲۰۰۶)، چنین تعریفی از مهندسی معکوس ارائه شده است:
    «کشف اصول فناورانة یک محصول یا نظام از طریق مطالعة ساختار، کارکرد یا وظایف آن. در این عمل بیشتر محصولی مانند یک وسیلة مکانیکی، دستگاهی الکترونیکی یا برنامه­ای نرم­افزاری، مورد بررسی قرار گرفته و جزئیات عملکرد آن مورد مطالعه قرار می گیرد. به طور معمول این بررسی با این هدف صورت می­گیرد که وسیله­ یا برنامه­ای جدید ساخته شود تا عملکردی مشابه محصول اولیه داشته باشد بدون اینکه کپی صِرف آن محصول باشد.»
    سرعت تغییر در دنیای مدرن امروز، به طور مداوم فشار برای ارائة طرح­های جدیدتر را بیشتر می­کند. صاحبان صنایع و دست­اندرکاران تولید، از یک سو با تقاضای رو به افزایش مشتریان برای محصولات جدیدتر و متنوع­تر مواجه­اند و از سوی دیگر با محدودیت منابع، امکانات و از همه مهم تر زمان و ایده­های نو رو به رو هستند. مهندسی معکوس به دلیل ایجاد میانبر، به راحتی برخی از محدودیت­های ذکر شده، به خصوص مهم ترین آنها یعنی دستیابی به طرح­ها و ایده­های نو را از پیش رو بر می­دارد.
    مهندسی معکوس با کالا آغاز می شود و به فرآیند طراحی می رسد؛ این مسیر مخالف روش تولید[۵] است و به همین علت آن را مهندسی معکوس نامیده اند. به وسیلة این روش بیشترین اطلاعات ممکن و ایده های مختلف طراحی که برای تولید یک کالا لازم است به دست می آید. از این طریق، هم می توان کالا را دوباره تولید کرد و هم می توان از ایده های مفید آن برای تولید کالاهای جدید بهره برد. اجرای این روش، متکی به وجود نمونه هایی از محصول است که مبنای کار پژوهش­های بعدی قرار می گیرد. در این روش، برای دستیابی به دانش فنی، به برون آوری اطلاعات فنی از طریق تجزیة محصول می­پردازند که به اصطلاح «اکتشاف دانش فنی» نامیده می شود. در این فرآیند کارشناسان مربوطه، مشخصات، هدف و شرایط طراحی محصول را در نظر گرفته و سعی در ساخت و تولید محصول طبق استانداردهای ملی و رایج خود دارند. نقاط مجهول و ناشناختة فرآیند را نیز، بدون اینکه از ابتدا درگیر جزئیات فنی ایجاد و طراحی محصول شده باشند، با بررسی­های کارشناسی و مطالعه پوشش می دهند. شاید بتوان از مهندسی معکوس به عنوان نسخه برداری آگاهانه از یک محصول نام برد (مهندسی معکوس چیست؟، ۱۳۸۴ب).
    دشوارترین بخش در فرآیند تولید، قسمت پژوهش و مطالعه برای دستیابی به دانش نظری و عملی تولید است. بخش اجرایی اگر چه نقش مهمی دارد اما به منزلة روبنایی است که بر روی دانش نظری بنا نهاده می­شود. برای تولید یک محصول، مدت زمان زیادی طول می­کشد تا متخصصین علوم مختلف پس از مطالعة فراوان و کنترل همة عوامل مداخله­گر به دانش و تجربة کافی دست یافته و محصولی با کیفیت را به بازار عرضه کنند. اغلب کشورها توانایی لازم برای انجام چنین بررسی­هایی را ندارند. اما با استفاده از مهندسی معکوس، با سرعت بالا و هزینه و زمان کمتر، قادر هستند محصولاتی مشابه تولید کنند. این روشی است که بسیاری از کشورهای توسعه یافته کنونی نظیر ژاپن و چین به کار گرفته و به موفقیت­های چشمگیر صنعتی نیز دست یافته­اند. اگر سابقة صنعت و چگونگی رشد آن را در کشورهای جنوب شرقی آسیا مطالعه کنیم، به این نتیجه خواهیم رسید که در کمتر مواردی این کشورها دارای ابداعات فناورانه بوده اند و بیشتر، کشورهای غربی (امریکا و اروپا) در این زمینه به عنوان پیشرو شناخته شده اند (مهندسی معکوس چیست؟، ۱۳۸۵).
    نکتة جالب این است که، مهندسی معکوس حتی توسط سازندگان اصلی نیز ممکن است به کار گرفته شود. زیرا به دلایل متعدد، نقشه های مهندسی اولیه با ابعاد واقعی قطعات (به ویژه زمانی که قطعات سال ها پیش طراحی و ساخته و به دفعات مکرر اصلاح شده باشند) مطابقت ندارد. برای مثال، بخش میکروسوئیچ شرکت «هانی­وِل»[۶]، برای نشان دادن چنین نقشه هایی با ابعاد واقعی قطعات و کشف اصول طراحی و مقاومت[۷] قطعات، از مهندسی معکوس استفاده می­کند. متخصصان این شرکت می گویند روش مهندسی معکوس و استفاده از ابزار مرتبط، زمان لازم برای تعمیر و بازسازی ابزارآلات، قالب ها و تجهیزات صنعتی فرسوده را به نحو مؤثری کم می کند و معتقدند مهندسی معکوس زمان اصلاح را به نصف کاهش می دهد (معماری ۱۳۸۴؛ مهندسی معکوس چیست؟، ۱۳۸۵؛ محمدی علی­آبادی ۱۳۷۹).
    ویژگی اصلی مهندسی معکوس، یعنی فرآیند کشف دلایل رخ دادن اتفاقات یا روند تولید محصولات، باعث شده است که این روش کاربردهای زیادی در زندگی امروزی انسان پیدا کند (Sokovic & Kopac ۲۰۰۵).
    یافته­های علمی و دستاوردهای مبتنی بر فناوری که ضرورت امروز زندگی بشر هستند به راحتی قابل حصول نبوده و دستیابی به آنها تابع شرایط و امکانات خاصی است. هر کشوری با توجه به ساختار عمومی و شرایط علمی و صنعتی خود، برای دستیابی به فناوری­های نوین شیوه­ای را انتخاب کرده و به کار می­بندد. این شیوه­ها انواع متنوعی چون: خط مشی تحقیق تا تولید، خط مشی انتقال و بومی­سازی فناوری، خط مشی خرید کارخانه، خط مشی خرید کالا و فناوری مورد نظر و در نهایت خط مشی مهندسی معکوس را در بر می­گیرند (مهندسی معکوس، ۱۳۸۴). از بین خط مشی های ذکر شده، یکی از راه­حل­های اساسی برای رویارویی با چالش تولید محصولات، بهره­گیری از شیوة مهندسی معکوس بوده است. مهندسی معکوس کمک کرده است تا با وجود کمبود شرایط لازم و کافی برای تولید محصولات مورد نیاز یک جامعه، امکان تولید آنها فراهم آید.
    انگیزه­ها و دلایلی که باعث اقدام به مهندسی معکوس می­شود نیز متفاوت است. گومولکیوئیز و ویلیامسون[۸] (۱۹۹۶) بخشی از انگیزه­های فردی خود و همکاران را برای اقدام به مهندسی معکوس مواردی چون فراگیری شخصی، شناسایی نقایص تولیدات دیگر و یافتن راه­های رفع آنها، قابل انطباق ساختن تولیدات خود با تولیدات دیگر (قابلیت کار کردن با تولیدات دیگر) و برخی انگیزه­های دیگر بیان می­کنند.
    ● کاربردهای مهندسی معکوس در علوم مختلف
    مهندسی معکوس و آموزه­های آن به اشکال گوناگون در زندگی انسان نقش داشته و مورد استفاده قرار می­گیرند. هر فرآیندی که به کشف اجزا و ریشة یک موضوع ختم شود، فنون مهندسی معکوس را با خود به همراه دارد. به این معنا که در عوض حرکت طبیعی به جلو، بر عکس حرکت کرده و از نتایج یا محصولات موجود، به کشف دلایل یا ریشه­های مسائل پی می­بریم. البته ممکن است متخصصی که در کار خود از مهندسی معکوس استفاده می کند، مطلع نباشد که شیوه­ای که به کار می­برد مهندسی معکوس است اما در عمل این شیوه را به کار می­گیرد.
    چنان­که ذکر شد، اگر چه بهره­گیری از مهندسی معکوس در فنون مهندسی رواج دارد، اما در علوم مختلف نیز حضور داشته و از آن استفاده­های فراوانی می­شود. به منظور روشن تر شدن موضوع، در ادامه تلاش خواهد شد به برخی از مصادیق حضور مهندسی معکوس در علوم مختلف از جمله پزشکی، نانوفناوری[۹] و روانشناسی، به عنوان نمونه اشاره مختصری بشود.
    ▪ مهندسی معکوس و پزشکی
    یکی از کاربردهای مهندسی معکوس در پزشکی است. معاینة پزشکی و به طور کلی فرآیندهای تشخیصی در این علم، مبتنی بر مهندسی معکوس است. وقتی پزشکی یک بیمار را معاینه می­کند و اندام­های مختلف را مورد بررسی قرار می­دهد و در خصوص نوع تغذیة بیمار، سابقه درد یا بیماری و سایر علائم پرس و جو می­کند، در حقیقت فنون مهندسی معکوس را به کار می­گیرد. اگر بیماری را یک محصول فرض کنیم که حاصل مجموعه­ای از عوامل یا شرایط مختلف است، پزشک تلاش می­کند تا به شیوه­های تشخیصی خود آن را تجزیه و تحلیل کرده و به عوامل ایجاد آن دست پیدا کند. این فرآیند درست مطابق فرآیند مهندسی معکوس است که از محصول آماده به اجزا و طرح آن محصول دست می­یابند.
    ▪ مهندسی معکوس و نانوفناوری
    فناوری نانو، واژه ای است کلی که به تمام فناوری­ های پیشرفته در عرصة کار با مقیاس نانو اطلاق می ­شود. به طور معمول منظور از مقیاس نانو ابعادی در حدود ۱ تا ۱۰۰ نانومتر[۱۰] است. در نانوفناوری، مواد را تجزیه می­کنند تا به ذرات تشکیل دهندة آنها دست پیدا کنند (سهیلی ۱۳۸۵). پس از شناسایی و دستیابی به عناصر تشکیل دهندة یک ماده، به مهندسی مجدد[۱۱] برای تولید محصول جدید اقدام می­شود. به این معنا که مبتنی بر نیاز موجود برای تولید محصولی جدید با کیفیت متفاوت، ذرات به دست آمده با هم ترکیب شده و از این طریق محصولاتی تولید می­شود که ممکن است هیچ ارتباطی با محصول اولیه، که ذرات به دست آمده حاصل از تجزیه آن است، نداشته باشند. برای نمونه از تجزیه مولکول­های پنیر، شیشه­های نشکن تولید می­شود. در تمامی فعالیت­های نانوفناوری، حضور مهندسی معکوس احساس می­شود. زیرا برای دستیابی به مواد اولیه­ای که در این فناوری مورد استفاده قرار می­گیرد، ضروری است که موادی تجزیه شوند و اجزای سازندة آنها شناسایی و مورد استفاده قرار گیرد.
    ▪ مهندسی معکوس و روانشناسی
    یکی دیگر از حوزه­هایی که در آن از مهندسی معکوس استفاده می­شود، روانشناسی است. در روانشناسی برای رفع بسیاری از اختلالات روحی و روانی از شیوه­ای به نام روانکاوی استفاده می­شود. در روانکاوی تلاش می­شود فرد را تشویق کنند تا آنچه در ارتباط با مشکل خود از گذشته در خاطر دارد را، به یاد آورد. برای دستیابی به نتایج بهتر، با استفاده از پرسش­ها یا شیوه­های تشخیصی تخصصی، بیمار را تشویق می­کنند تا زوایای پنهان ذهنش را بکاود و آنچه را به یاد می­آورد، بازگو کند. آنچه را نیز که ممکن است بیمار به یاد نیاورد با استفاده از روش­های خاص، از ذهن او بیرون می­کشند. در روانکاوی نیز هدف، بررسی و تجزیة رفتارها و عملیات ذهنی است تا از این طریق به ریشة یک مشکل روحی و روانی پی برند. پس از شناسایی تمامی اجزای روانی یک بیمار، روانشناس می­کوشد تا رفتار فرد را بدون حضور عامل یا عوامل مخرب، دوباره­سازی کند. در واقع با تجزیة عوامل و استفادة مجدد از همان عوامل و حذف عوامل ناسالم، به مهندسی مجدد رفتار یا شخصیت یک فرد پرداخته می­شود (لیل۱۹۹۷، ۲۱۰-۲۱۲).
    تفاوت مهندسی معکوس در حوزة مهندسی با سایر حوزه­ها در مراحل بعد از مهندسی معکوس است. در مهندسی، به این دلیل به مهندسی معکوس می­پردازند که بعد از آشنایی و تسلط بر اجزای تشکیل دهندة یک محصول، با استفاده از مهندسی مستقیم و مهندسی مجدد، به تولید دوبارة آن محصول بپردازند. اما در علومی مانند پزشکی، روانشناسی، فلسفه و غیره تنها از فرآیند تجزیه و تشخیص آن استفاده می­شود. به این معنا که یک پزشک برای ایجاد دوبارة یک بیماری به معاینه اقدام نمی­کند. بلکه برای شناسایی اجزا و عوامل ایجادکننده، از مهندسی معکوس استفاده کرده و پس از رفع آن عامل، در حقیقت اندام را بازسازی و سالم­سازی می­نماید.
    ● روش­ها و فرآیندهای مهندسی معکوس
    مهندسی معکوس به عنوان یکی از روش­های اساسی در دسترسی به فناوری، بر حسب اینکه برای دسترسی به فناوری از چه الگو یا چه میزان اطلاعات و مدارک استفاده نماید، به روش­های فرعی دیگری قابل تفکیک است. به عبارت دیگر، بر حسب اینکه گروه مهندسی معکوس به چه میزان دانش فنی برای ایجاد یک محصول نیازمند باشد، می­توان تقسیم بندی زیر را برای روش­های مهندسی معکوس ارائه کرد:
    ▪ بیونیک[۱۲]
    یعنی اینکه برای ایجاد یک فناوری از طبیعت الهام گرفته شود. به عبارت دیگر هنر به کار گرفتن دانش نظام­های زنده برای حل مسائل فنی است. بیونیک علم ساختارهایی است که شالودة آنها نظام­های زنده­اند یا خصوصیات نظام­های زنده را دارند، یا به آنها می­مانند.
    ▪ تکتونیک[۱۳]
    این شیوه معروف­ترین شیوة مهندسی معکوس است و به معنای ایجاد محصولی جدید از روی یک نمونه از محصول موجود است. در این روش یک محصول کامل و موجود تجزیه می­شود تا اجزا و شیوة ساخت آن شناسایی شود. پس از شناسایی، نسخة جدید یا کپی شده­ای از محصول اولیة ارائه می­شود
    ▪ انتقال فناوری:
    در این نوع از مهندسی معکوس، یک فناوری با تمامی متعلقات آن شناسایی شده و منتقل می شود. این شیوه، که در سطح کلان کاربرد دارد، به ایجاد زیرساخت لازم برای به کارگیری یک فناوری خاص از طریق مهندسی معکوس اختصاص دارد. به طور معمول در این روش، از طریق عقد قرارداد مستقیم با تولیدکنندة یک محصول یا با واسطه­های دیگر، تلاش می­شود فناوری خاصی که موجب تولید محصولات زیادی می گردد، شناسایی شده و پس از انتقال مورد استفاده قرار گیرد.
    ▪ کارخانة تولیدی:
    در مواردی که لازم است محصولی تولید شود و آن محصول توسط روش­های مهندسی معکوس شناسایی و آماده تولید است، باید امکاناتی تدارک دیده شود که تولید انبوه آن محصول امکان­پذیر شود. در این موارد هنگامی که امکان دستیابی رسمی به کارخانه تولیدکنندة محصول وجود نداشته باشد، با استفاده از شیوه­های مهندسی معکوس افزون بر محصول مورد نظر، به کار مهندسی معکوس بر روی کارخانة سازنده نیز اقدام کرده و در نهایت کارخانة تولید یک محصول شناسایی و پس از طی فرآیندهای تجزیه و تحلیل، از طریق مهندسی مستقیم و مجدد، بازسازی می­شود (غنی ۱۳۷۴).
    افزون بر روش­های مهندسی معکوس، بخش مهم دیگری که در خصوص مهندسی معکوس قابل اشاره است، فرآیندها و مراحل آن است. برای اینکه یک محصول بر اساس روش­های مهندسی معکوس مورد تجزیه و تحلیل و دوباره­سازی قرار گیرد، باید مراحل و فرآیندهایی را طی کند که، بسته به نوع نمونة موجود و هدف از اعمال مهندسی معکوس بر روی آن، ممکن است متفاوت باشند. اما عناوین مهم ترین آنها عبارتند از:
    ـ تجزیه و تحلیل عملکرد و بازتولید محصول
    ـ تجزیه و تحلیل سخت افزاری و نرم افزاری
    ـ بهبود محصول و تجزیه و تحلیل ارزش
    ـ برنامه ریزی فرآیند تولید و تهیة ملزومات تضمین کیفیت
    ـ تهیة مستندات نهایی (غنی ۱۳۷۴ ؛ مهندسی معکوس چیست؟ ۱۳۸۵).
    ● مزایای روش مهندسی معکوس نسبت به روش مهندسی مستقیم
    همان­گونه که ذکر شد، شیوة رایج برای ساخت و تولید محصول را مهندسی مستقیم و رسیدن از محصول آماده به شیوه و اجزای ساخت آن را مهندسی معکوس می­نامند. بین این دو شیوه، تفاوت­هایی وجود دارد که به برخی از مهم ترین آنها اشاره می­شود.
    ▪ در روش مهندسی معکوس، محصولی که قرار است تولید شود، در دسترس است و وجود تنها یک نمونه از محصولی که قرار است تولید شود، کافی است. یعنی جواب مسأله معلوم است ولی راه رسیدن به آن جواب معلوم نیست. اما در روش طراحی مستقیم، در ابتدا هیچ ایده و حتی طرح کلی نسبت به محصول نهایی و اجزاء به کار رفته در آن، وجود ندارد و همگی باید توسط پژوهشگر و طراح، طراحی شوند.
    ▪ در روش مهندسی معکوس، اطمینان بیشتری وجود دارد که به یک محصول با کیفیت و مناسب دست پیدا کنیم و این به دو دلیل است:
    ـ مشخصات نهایی محصول در عمل و در زمان استفادة واقعی، توسط طراحان و سازندگان اولیه تثبیت شده است؛
    ـ راه رسیدن به این محصول با توجه به مشخصات فنی بالا به طور کامل مشخص و هموار شده است.
    ▪ با توجه به اینکه در محصولات تولیدی، جهت سهولت و کیفیت تولید، قطعات و مجموعه­های استاندارد شده به کار می­رود، در صورت استفاده از مهندسی معکوس، به جای بررسی و تعیین استانداردها برای اجزای مختلف، تنها شناخت و طبقه­بندی کردن این استانداردها مورد نیاز خواهد بود. در نتیجه سرعت عمل زیادی در اجرای طرح حاصل می­شود (غنی ۱۳۷۴).
    ▪ دسترسی به روش­های ساخت و ویژگی­های قطعات، کاری زمان­بر و هزینه­بر به شمار می­آید. دستیابی به کیفیت قطعات تولید شده، هزینه­ها را بالا می­برد و برای مقرون به صرفه بودن تولید، تلاش بسیاری نیاز است. به دلیل اینکه در مهندسی معکوس با استفاده از مشخصات واقعی قطعات، نسبت به کشف فرآیندهای تولید قطعات اقدام می­شود، نیاز به پژوهش­های زمان­بر و هزینه­بر فراوان در این زمینه منتفی می­شود و تولید محصولات مقرون به صرفه خواهد شد.
    ▪ هر فناوری نوینی، نتیجة سال­ها تکامل و تطبیق با شرایط مختلف است که اکنون در اختیار ما قرار گرفته است. در مهندسی معکوس، ضمن رفع نقایص محصولات موجود، به تولید محصولی مطابق با نیاز مشتریان و منطبق با علم روز اقدام می­شود. بنابراین با سرعت بیشتری می­تواند در بین مشتریان رواج یافته و دغدغه­های بازاریابی کمتری را برای صاحبان محصول در پی داشته باشد.
    ● مهندسی معکوس رایانه­ای
    همان­گونه که پیشتر ذکر شد، با توجه به کاربرد فراوان رایانه در دنیای کنونی، مهندسی معکوس رایانه­ای، به عنوان شاخه ای مهم ایجاد شده و کاربردهای زیادی پیدا کرده است. در کتاب «مقدمه­ای بر مهندسی معکوس نرم­افزار» (Perri & Oskov ۲۰۰۴) دربارة مهندسی معکوس نرم­افزاری چنین آمده است: «منظور از مهندسی معکوس در این زمینه (نرم­افزار) به زبان ساده چنین است که شما نرم­افزاری دارید که کدهای منبع[۱۴] آن را برای برخی عملیاتی فراتر از آنچه در اختیارتان قرار داده شده، در اختیار ندارید». در تعریف دیگری پرسمن[۱۵] (۱۹۹۷ Qouted in Reverse engineering in certification projects ۲۰۰۳) مهندسی معکوس نرم­افزار را چنین تعریف کرده است: «فرآیند تجزیة یک برنامة رایانه­ای، و دسترسی به کد منبع آن، به منظور ساخت برنامه­ای سطح بالاتر. به عبارت دیگر، مهندسی معکوس، فرآیند بهبود طراحی یک برنامه است».
    استفادة فراوان از رایانه و برنامه­های رایانه­ای در تمامی فعالیت­های روزمره، طراحی و ایجاد برنامه­های مناسب رایانه­ای را به یکی از چالش­های مهم طراحان این برنامه­ها تبدیل کرده است. مهندسی معکوس در حوزة نرم­افزارها و برنامه­های رایانه­ای، بر اساس هدفی که بر آن مترتب است، دو کاربرد عمده دارد. نخستین کاربرد آن، دستیابی به اصول طراحی و ساخت برنامه ای رایانه­ای به منظور بازسازی آن برنامه یا نگارش برنامه­ای جدید، با بهره گیری از برنامة نمونه است. کاربرد دیگر مهندسی معکوس نرم­افزاری، کاربردی غیرمستقیم است. به این معنا که در حال حاضر بیشتر وسایل زندگی بشر، از وسایل خانگی گرفته تا تجهیزات پیشرفتة فضایی و پزشکی، همه بر مبنای فناوری رایانه کار می­کنند. بنابراین، بسیاری اوقات عمل مهندسی معکوس به منظور دستیابی به کدهای منبع برنامة رایانه­ای یک دستگاه یا محصول خاص اتفاق می­افتد. در مورد اخیر، مهندسی معکوس نرم افزاری به عنوان جزئی از فرآیند مهندسی معکوس یک محصول به شمار می­آید. اما در مورد نخست، عمل مهندسی معکوس برای دستیابی به شگردها و جزئیات نگارش و ایجاد یک برنامه، یا به کارگیری یک زبان برنامه­نویسی برای دستیابی به مقاصد خاص اتفاق می افتد. به عبارت دیگر در کاربرد نخست هدف، برنامه است اما در کاربرد دوم هدف، برنامه رایانه­ای به کار رفته در یک محصول است.
    گستردگی فعالیت­های مبتنی بر رایانه، باعث توسعة مهندسی معکوس برنامه­های رایانه ای شده است و زیرشاخه­های متنوعی را برای آن ایجاد کرده است. این نوع مهندسی معکوس را می­توان به دو گروه اصلی به نام «روش­های جعبه سفید» و «روش­های جعبه سیاه» تقسیم کرد. در روش­های جعبه سفید، روال­ها و منطق کاری یا تجاری با استفاده از روش­های دقیق تجزیه و تحلیل، از داخل کد برنامه­ها استخراج می­شوند. این روش­ها نیز خود به دو بخش «مهندسی معکوس پایگاه داده­ها»[۱۶] و «مهندسی معکوس برنامه­ها»[۱۷] قابل تقسیم هستند. در حال حاضر دامنه و امکانات روش­های مهندسی معکوس پایگاه داده­ها به طور کامل شناخته شده­اند و راه­حل­های موجود در این زمینه کم و بیش به حد بلوغ خود رسیده­اند. در نتیجه هم اکنون امکان تولید ابزارهای خودکار در این زمینه فراهم شده است. این موضوع در مورد روش­های مهندسی معکوس برنامه­ها صادق نیست­. به عبارت دیگر، با وجود پیشرفت­هایی که در زمینه تجزیه و تحلیل برنامه­ها حاصل شده است، هنوز درک مفاهیم نهفته در کد آنها کار ساده­ای نیست و دامنه و امکانات این روش­ها هنوز به اندازه کافی شناخته شده نیستند و بسیاری از مسائل مربوطه، هنوز حل نشده باقی مانده است (عباسی­فرد ۱۳۸۴؛ Hainaut ۲۰۰۲, ۱۶ ؛ ضیائی ۱۳۸۵).
    ● مهندسی معکوس در کتابداری و اطلاع­رسانی
    همان­گونه که در مباحث قبلی ذکر شد و تا حدودی مشخص گردید، می­توان گفت که مهندسی معکوس، کم و بیش در تمامی فعالیت­های بشر حضور و نقش دارد. حوزة کتابداری و اطلاع­رسانی نیز جدای از این قاعده نیست و می­توان مصادیقی از مهندسی معکوس را در بخش­هایی از آن مطرح کرد. اگر چه به استناد تارنمای (سایت) انجمن کتابداری آمریکا[۱۸] (۲۰۰۵) مهندسی معکوس در مفاهیم کتابداری محور نیست اما نمی­توان گفت که به طور کامل بی­ربط و بیگانه است.
    در کتابخانه، وقتی ما منبعی را خریداری می­کنیم، در حقیقت محصولی آماده را خریداری کرده و برای استفاده وارد مجموعه کتابخانه می­کنیم. اگر بخواهیم موضوع مهندسی معکوس را در محیط کتابخانه جستجو کنیم و مصادیقی برای آن بیابیم، در ابتدا به نوع خاصی از مهندسی معکوس خواهیم رسید. به این معنا که در مهندسی معکوس یک محصول آماده را گرفته و بر اساس تجزیه و شناخت اجزای آن محصول، به ساخت مجدد آن می­پردازیم. با این تفاوت که این بار خودمان و حتی با هزینة کمتر و در مواردی با کیفیت برتر آن را ساخته­ایم. در برخی موارد هم برای ارتقای کیفیت یا اصلاح اشکالات احتمالی به انجام مهندسی معکوس اقدام می­شود. در این صورت، پس از جداسازی محصول آماده و پی بردن به ساختار و روش تولید آن، با دست کاری در دستور ساخت یا تغییر مواد اولیه به تولید محصول بهتر یا متناسب با نیاز اقدام می­شود.
    اما در حوزة کتابداری و اطلاع­رسانی، ممکن است حاصل عملیات مهندسی معکوس، تولید محصولی جدید نباشد؛ بلکه گاه تنها دستیابی به ریشه­ها و علل مدنظر است یا گاهی فقط به تجزیه محصول یا عملیاتی پرداخته می­شود تا تنها یک جز آن شناسایی شده و به عنوان مادة اولیه، برای فعالیت­های دیگر به کار گرفته شود.
    در ادامه به برخی از کاربردهای مهندسی معکوس در سازماندهی اطلاعات، بخش مرجع، فعالیت­های رایانه­ای کتابداری و مطالعات رفتار اطلاع­یابی اشاره می­شود. لازم به ذکر است که این موارد تنها برای آشنایی و روشن شدن اذهان مورد اشاره قرار گرفته­اند و نباید به معنای تمامی کاربردهای مهندسی معکوس در کتابداری و اطلاع­رسانی تلقی شوند. هر کتابداری در حیطة وظایف خود قادر خواهد بود پس از آشنایی با مبانی مهندسی معکوس، کاربردهای فراوان دیگری از آن را شناسایی کرده و به کار گیرد.
    ● مهندسی معکوس در سازماندهی اطلاعات
    یکی از کاربردهای مهم مهندسی معکوس در عالم کتابداری و اطلاع­رسانی، در بخش سازماندهی اطلاعات اتفاق می­افتد. اگر ما یک کتاب، یک لوح فشرده یا حتی یک تارنما را به عنوان محصولی آماده در نظر بگیریم، باید ببینیم که مهندسی معکوس چگونه در مورد آن اتفاق خواهد افتاد[۱۹]. محصول آماده­ای که در اختیار ما قرار می­گیرد، واجد تمامی خصوصیات یک محصول آماده است که برای هدفی مشخص تهیه شده است. حال مسأله­ای که با آن رو به رو هستیم این است که در یک کتاب (به همان معنی عام که شامل تمامی محمل­های اطلاعاتی است) موضوعات و مقوله­های متفاوتی مطرح می گردند که هر بخش آن ممکن است متناسب با نیاز کاربری خاص باشد. درست است که تمامی یک کتاب، کلیتی را تشکیل می دهد که برای هدفی خاص تهیه شده، اما این کل از اجزایی تشکیل شده است که قادرند به تنهایی پاسخ­گوی نیاز کاربران باشند. از سوی دیگر، برای قابل دسترس کردن محتوای این کتاب ناگزیر از بهره­گیری از شیوه­های سازماندهی موجود هستیم. شیوة معمول سامان­دادن به منابع در کتابخانه­ها، روش­های شناخته شده فهرستنویسی، رده­بندی، نمایه­سازی و چکیده­نویسی است.
    برای سازماندهی، ابتدا محصول آماده، یعنی کتاب را مورد تجزیه و تحلیل قرار می دهند. از آنجایی که هر اثر تولیدشده به صورت انتزاعی قابل ارزش گذاری نیست و در کنار سایر آثار مشابه و در مقایسه با آنها می­توان موضع آن را تشخیص داد، کتابخانه ناگزیر است آن را در مقوله­ای مناسب و در جوار دیگر تولیدات مشابه قرار دهد (حری ۱۳۸۳). در این تجزیه و تحلیل به بررسی تمام ابعاد، جنبه­ها و ویژگی­های یک اثر پرداخته می­شود که دو بخش اصلی دارد. بخش نخست که به توصیف اثر می­پردازد و در حال حاضر موضوع بحث ما نیست. بخش دوم، که به مراتب مهم تر است، به درون اثر و محتویات آن توجه دارد که در این نوشته بیشتر مد نظر است. کتابخانه بر آن است که محل مناسب دانش بروزیافته را با توجه به نوع مباحث، شیوة ارائه، محمل و مجرای خاصی که برگزیده است و نیز نظامی که از پیش، جهت سامان­دهی دانش برای خود تعریف کرده است، تعیین کند (حری ۱۳۸۳).
    در فهرستنویسی تحلیلی، محتوای اثر زیر ذره­بین قرار می­گیرد و به ابعاد و اجزای آن توجه می­شود. پس از بررسی و به مدد شیوه­های استاندارد و دانش حاصل از تجربه، اجزا و ابعاد محتوایی اثر تشخیص داده شده و تفکیک می­شوند. پس از اینکه اثر به اجزای مجزا تفکیک شد و مرزی بر اساس ادلة موجود و حدس و گمان برای هر یک از اجزا ترسیم گردید، بخش بعدی کار آغاز می­شود. همان­گونه که ذکر شد، در این نوع از مهندسی معکوس، هدف، تولید محصولی مشابه محصول اولیه نیست، بلکه مقصود این است که اجزای تفکیک شده که از تجزیة اثر اصلی به دست آمده­اند به قِسمی مورد استفاده قرار گیرند که دستیابی به اثر مورد نظر را تسهیل نمایند. حال باید با مواد اولیة به دست آمده از تجزیة اثر مورد اشاره، به تولید محصول مورد نظر پرداخت. در حقیقت در عالم کتابداری و اطلاع­رسانی به گونه­ای استعاری تمامی آثار بدون اینکه به ظاهرشان لطمه­ای وارد شود، تکه تکه می­شوند و هر تکه در کنار تکه­های هم موضوع خود قرار می­گیرد.
    تولید محصول جدید در این بخش از کتابداری و اطلاع­رسانی بدین­گونه است که اجزای به دست آمده، با معماری جدید در کنار هم قرار می­گیرند و اثری جدید را به وجود می آورند. این اثر جدید با وجود اینکه واجد خصوصیات اثر اصلی است اما شباهت چندانی با آن ندارد. محصول پدید آمده بر اثر این جرح و تعدیل، همان چیزی است که در علم کتابداری و اطلاع­رسانی با عنوان «فهرست موضوعی» از آن یاد می­کنیم. در یک فهرست موضوعی کتابخانه، در واقع بخش­ها و اجزای جداشده منابع کتابخانه در کنار هم قرار گرفته­اند و هر یک محصولی در موضوع مورد نظر ایجاد کرده­اند. برای نمونه در یک کتابخانة فرضی علوم پایه ممکن است کتاب­هایی وجود داشته باشند که در تمامی آنها به موضوعاتی چون فیزیک، شیمی، زیست­شناسی و ریاضیات پرداخته شده باشد. حال بر اساس معیارهای مهندسی معکوس، هر یک از این کتاب­ها مورد بررسی قرار گرفته و موضوعات هر یک جدا می­شوند. سپس هر یک از موضوعات به صورت مستقل، به فهرست موضوعی کتابخانه می­پیوندند و محصولی که همان رده­های موضوعی فیزیک، شیمی یا ریاضیات باشند را تشکیل می­دهند. این رده­های موضوعی ایجاد شده، افزون بر اینکه از خود آثار به دست آمدند و خصوصیات اثر اصلی را با خود دارند، دستیابی به اثر مورد نظر را نیز امکان­پذیر می­نمایند.
    محصول خلق شده به این طریق، به ویژه در محیط کتابخانه­های موجود، هم به لحاظ مفهومی و هم به لحاظ فیزیکی مصداق دارد. یعنی اینکه کتاب­های کتابخانه بر اساس اجزای موضوعی مختلف خود در فهرست موضوعی کتابخانه، در کنار هم قرار گرفته و در قفسه­های کتابخانه نیز بر اساس موضوعات تشکیل دهندة خود در کنار هم قرار می­گیرند (حری ۱۳۸۵).
    در ارائة خدمات، کتابخانه تنها به این بسنده نمی­کند که آثار را به همان صورت که تولیدشده و تنها از مجرای تولیدکننده به جوینده عرضه نماید، بلکه کار عمده­ای که صورت می­گیرد آن است که نشان دهد در باب هر مبحث یا موضوع چه اطلاعاتی را در کتابخانه می­توان یافت. ممکن است برخی از آنها همانی باشد که جوینده در صدد یافتن آن است و برخی دیگر ربطی به خواسته او نداشته باشد. در چنین حالتی، تمامی پاره­های دانش سامان­یافته در کتابخانه نقش «داده­»هایی را پیدا می­کنند که ارزش­گذاری «اطلاعات» آنها تابع موقعیت، زمان، مکان و مسألة خاص مورد نظر جوینده است. فهرست­ها، نمایه­ها و کلیة نمادهایی که خود را معرف محتوای متن می­دانند و زبانی که بر می­گزینند در جهت ایجاد ارتباط میان نظام ذهنی جوینده و نظام محتوایی کتابخانه است، جزو چنین پیش داده هایی محسوب می شوند. در اینجا دیگر زبان متن تنها مؤلفة ارتباطی تلقی نمی­شود، بلکه تناسب زبان انتخاب­شدة کتابخانه با زبان جویندگان محتمل نیز نقش پیدا می­کند (حری ۱۳۸۳).
    در بسیاری از موارد، بر اساس معیارهای سازماندهی اطلاعات، شماره­ای یا موضوعی به اثری داده می­شود و مؤلف اثر نیز اطلاع ندارد کاری که انجام داده در این شاخة موضوعی، یا ساختار قرار می­گیرد. اما کتابداران با بهره­گیری ناخودآگاه از آموزه­های مهندسی معکوس و استفاده از ابزارهای تخصصی، نظیر سرعنوان­های موضوعی، اصطلاحنامه­ها و طرح­های رده­بندی، قادر هستند که این کار را انجام دهند.
    مهندسی معکوس در رده­بندی، به عنوان بخشی از سازماندهی اطلاعات، کاربردهای اندکی دارد. زیرا عمل مهندسی معکوس در سازماندهی اطلاعات بیشتر در بخش­های فهرست نویسی و نمایه­سازی که وظیفه تجزیه و تحلیل دانش را بر عهده دارند، صورت می گیرد. در واقع، در رده­بندی با یک محصول آماده و بسته­بندی شده که حاصل فهرست نویسی یا نمایه­سازی است سروکار داریم که باید جایی را به آن اختصاص دهیم. این مکان­یابی، نیاز چندانی به آموزه­های مهندسی معکوس ندارد (حاجی زین العابدینی ۱۳۸۵).
    ● مهندسی معکوس در خدمات مرجع
    وقتی در بخش مرجع کتابخانه پرسشی مطرح می­شود، کتابدار با مصاحبة مرجع، پرسش را تجزیه کرده و بر اساس آن پرسش اولیه سئوالاتی را طرح می­کند که محصول همان پرسش اولیه هستند. در واقع با این شیوه یک پرسش کلی که در ابتدا مطرح شده، به اجزا تبدیل می­شود و از اجزای به دست آمده پرسشی جدید به وجود می­آید که به تشخیص موضوع مورد نظر کاربر کمک کرده و روند ارائة خدمات مرجع را تسهیل می­نماید. این شیوة رسیدن به منظور و مقصود مخاطب، از طریق پرسش­های مرجع، به گونه­ای تداعی­کننده شیوه­های تجزیه و تحلیل محصول در مهندسی معکوس است.
    یکی دیگر از کاربردهای مهندسی معکوس در بخش مرجع یک کتابخانه، در زمینة تولید منابع مرجع مناسب و مبتنی بر نیاز استفاده­کنندگان است. در حالت معمول، منابعی که به تشخیص کتابداران و بر اساس معیارهای کتابداری برای بهره­گیران یک کتابخانه مناسب تشخیص داده می­شوند تهیه و برای ارائة خدمات آماده می­شوند. در این حالت تمامی کاربران کتابخانه، باید نیازهای متفاوت خود را با اتکا به این منابع که از پیش تهیه شده اند، رفع نمایند. اما اگر تفکر مهندسی معکوس حاکم باشد، وضع به گونه­ای دیگر تغییر خواهد کرد. به این معنا که در این حالت اعلام نیاز اطلاعاتی یک کاربر، خود مبنایی برای سلسله­ای از فعالیت­ها، که در نهایت منجر به پاسخ گویی نیاز اطلاعاتی آن کاربر خاص می گردد، می­شود.
    بازهم بر اساس شیوة متداول فعالیت مرجع در یک کتابخانه، وقتی کاربری نیاز اطلاعاتی خاصی را مطرح می­کند، کتابداران به کاوش در منابع موجود می­پردازند تا نیاز اطلاعاتی آن کاربر را پاسخ گویند. وضعیت آرمانی این است که منابع موجود پاسخ­گوی نیاز کاربر باشند. اگر چنین نشود و نیاز اطلاعاتی کاربر برآورده نگردد، به جستجو در منابع خارج از کتابخانه می پردازند تا اطلاعاتی در خصوص چگونگی رفع این نیاز در اختیار کاربر قرار دهند. وضعیت دیگری نیز وجود دارد، بدین صورت که نه تنها برای رفع نیاز اطلاعاتی کاربر مورد نظر در کتابخانه چیزی موجود نیست، بلکه کاوش­ها نشان می­هد که هیچ منبعی که پاسخ­گوی این کاربر باشد وجود ندارد. پدید آمدن این وضعیت دو رویکرد را به دنبال خواهد داشت. رویکرد نخست این است که کتابخانه رسالت خود را تمام شده بپندارد و به دلیل نبودن منبعی در زمینة مورد نظر، کار را تمام شده به حساب آورد. رویکرد دوم، رویکرد مبتنی بر تفکر مهندسی معکوس است. در این رویکرد کتابخانه و کتابدار خود را موظف می­دانند که پاسخ کاربر مورد نظر را به هر طریق ممکن به دست آورند. در این حالت، کتابخانه پیشنهادی مبنی بر تهیة منبعی که قادر به رفع نیاز اطلاعاتی کاربر مورد نظر باشد را به تولیدکنندگان منابع (پژوهشگران و مؤلفین) ارائه می نماید. با ارائة این پیشنهاد و تلاش برای تدارک شرایط لازم، در حقیقت منابعی مبتنی بر نیازهای خاص کاربران پدید می­آید. به این طریق هم نیاز اطلاعاتی کاربر مورد نظر رفع می­شود و هم منبعی کاربردی، که پاسخ­گوی نیازهای کاربران در این زمینه باشد، به وجود آمده و به مجموعة کتابخانه افزوده می­شود. البته این شیوه کمی آرمانی به شمار می­آید و مستلزم امکانات و ساز و کارهای تکمیلی زیادی است. اما اگر رویکرد کاربرمدار[۲۰] مبتنی بر الگوی شناختی، که اکنون حاکم بر فعالیت­های کتابداری و اطلاع­رسانی جهان است، مدنظر بوده و پیاده شود، چنین عملی چندان هم آرمانی و دور از واقعیت به شمار نخواهد آمد.
    کاربرد دیگر مهندسی معکوس، چنان­که توکلی­زاده راوری (۱۳۸۲) بیان می­دارد، در تولید منابع مرجع است. به این صورت که منابع مرجع موجود مانند دایرة­المعارف­ها، واژه نامه­ها، چکیده­نامه­ها و غیره را با سه عامل کاربران، خدمات و فناوری­های اطلاعاتی جدید در کنار هم بررسی و مقایسه کنیم. سپس بر اساس مقایسة انجام گرفته و مبتنی بر انگاره­های مهندسی معکوس، محصولات مرجع جدیدی تولید کنیم که مطابق با نیاز کاربران بوده، با استفاده از فناوری­های اطلاعاتی نوین تهیه شده باشند و برای ارائه خدمات مرجع، بیشترین امکانات و سهولت را عرضه کنند. در ضمن مشکلات موجود در منابع مرجع فعلی را نیز رفع نمایند.
    ● مهندسی معکوس رایانه­ای در کتابداری و اطلاع­رسانی
    فعالیت­های کتابداری و اطلاع­رسانی به سبب ماهیتی که دارند، نیاز زیادی به استفاده از نرم­افزارها و برنامه­های رایانه­ای دارند. به همین دلیل روش­های مهندسی معکوس نرم افزاری، در کتابخانه­ها کاربردهای فراوانی دارند. همان­گونه که در مقدمة این مقاله نیز ذکر آن رفت، نتایج جستجوها در پایگاه چکیده­های کتابداری و اطلاع­رسانی، تعداد ۲۱ پیشینه را شامل می­شد که تمامی آنها به مقوله مهندسی معکوس رایانه­ای اختصاص داشتند. این نتیجه نشان می­دهد که در درجة نخست، در حال حاضر، گرایش غالبِ مهندسی معکوس در فعالیت­های کتابداری واطلاع­رسانی، به این موضوع است؛ دوم اینکه این موضوع، در فعالیت­های کتابداری و اطلاع­رسانی جایگاهی مهم دارد.
    کاربردهای مهندسی معکوس نرم­افزاری در فعالیت­های کتابداری و اطلاع­رسانی با دو هدف اصلی صورت می­گیرند.
    هدف نخست) مبتنی بر استفاده از یک نرم­افزار یا پایگاه اطلاعاتی است. به این صورت که روش­های نصب، استفاده و به کارگیری دقیق نرم­افزار یا پایگاه اطلاعاتی، مورد بررسی و شناسایی قرار می­گیرد. پس از شناسایی و تسلط بر استفاده از یک نرم­افزار، شیوه­های استفاده از آن برای پاسخ­گویی به نیازهای متفاوت کاربران یا اشتراک آن برنامه با برنامه­ها و نرم­افزارهای دیگر، برای برآوردن بهتر نیازهای کاربران ایجاد می­شود.
    هدف دوم) شناسایی ویژگی­های نرم­افزار یا پایگاه اطلاعاتی و به کارگیری آنها برای پاسخ­گویی به مراجعه­کنندگان مختلف است. در این شیوه، تمامی داده­های به دست آمده از فرآیند پاسخ­گویی به مراجعان ثبت شده و نقاط ضعف موجود شناسایی و مستند می­شوند. سپس اطلاعات حاصل شده از این طریق تجزیه و تحلیل و ساماندهی می­شود. این اطلاعات به همراه انتظارات کاربران نظام، در اختیار گروه طراح نظام قرار گرفته و برای طراحی و ایجاد یک نظام جدید یا رفع اشکالات نظام موجود مورد استفاده قرار می­گیرد. برای نمونه نرم­افزارهای کتابخانه­ای موجود در کتابخانه­های ایران دارای نقایصی هستند که تنها در هنگام استفاده در کتابخانه­ها قابل شناسایی هستند. کتابداران با شناسایی این نقایص و انتقال آنها به طراحان نرم­افزارها، امکان رفع آن نقایص و ایجاد نرم­افزارهایی با کارآیی بالاتر را به وجود آورده­اند.
    ● مهندسی معکوس در مطالعات رفتارهای اطلاع­یابی کاربران
    از مهم ترین فعالیت­های جاری کتابخانه­ها و مراکز اطلاع­رسانی بازخوردگیری[۲۱] از کاربران است. بازخوردگیری با این هدف انجام می­گیرد که ارزیابی مداومی از وضعیت ارائة خدمات وجود داشته باشد. بر اساس بازخوردهای به دست آمده، نقاط قوت و ضعف خدمات و منابع مجموعه شناسایی شده و برای تقویت نقاط قوت و رفع نقاط ضعف برنامه­ریزی لازم صورت می­گیرد. فرآیند بازخوردگیری به نوعی مبتنی بر اصول مهندسی معکوس است. تمامی روش­هایی که برای آگاهی از بازخوردهای کاربران به کار گرفته می­شود چون فرم­های نظرسنجی، مشاهدة رفتار اطلاع­یابی، ارزیابی میزان رضایت­مندی کاربران، تحلیل پرونده نگاشت­های وبی[۲۲] و غیره در روش­های مهندسی معکوس موجود هستند. نمونه ای در خصوص رفتار اطلاع­یابی کاربران در محیط وب این موضوع را روشن­تر می­کند. به این تعبیر که وقتی رفتارهای بازیابی اطلاعات کاربر در محیط وب از طریق تحلیل پرونده­نگاشت­های وبی مورد رهگیری و مطالعه قرار می­گیرد، در واقع فرآیند تجزیه و تحلیل مهندسی معکوس به کار گرفته می­شود. همان­گونه که ذکر شد، در مرحله تحلیل نظام مهندسی معکوس، تمامی اجزا و فرآیندهای یک نظام مورد بررسی دقیق قرار گرفته و ثبت می­شوند تا بر اساس اطلاعات گردآوری شده، شیوة عمل و ساخت نظام مورد بررسی، شناسایی شده و مهندسی مجدد آن و رفع عیوب احتمالی امکان­پذیر شود.
    در مطالعة رفتار اطلاع­یابی کاربران هم اتفاق مشابهی می­افتد. یعنی اینکه از طریق مطالعة تارنما­های مراجعه شده توسط کاربر یا کاربران، به طور غیرمستقیم، علائق، نیازها و زمینه­های کاری آنها شناسایی می­شود. سپس بر اساس وضعیت شناسایی و ثبت شده، تلاش می­شود به ارائة منابع و اطلاعات متناسب با نیاز اقدام شود. یا اینکه تلاش می­شود، به رفع موانع موجود یا تجدید ساختار خدماتی که ارائة می­شود، مبتنی بر علائق و رفتارهای کاربران اقدام شود.
    هم اکنون، موتورهای کاوش تجاری مانند گوگل، با استفاده از این ترفند یعنی دنبال کردن جستجوها یا تارنماهای مراجعه شده توسط کاربران، تلاش می­کنند بسته­های اطلاعاتی یا محیط­های شخصی مجازی برای کاربران ایجاد کنند. اگر سابقة جستجو و مراجعه به تارنما­های اینترنتی کاربران را یک محصول تولیدشدة آماده فرض کنیم، این موتورها، با دنبال کردن مرحله به مرحله و جز به جز این فرآیند، علائق و نیازهای کاربران را شناسایی کرده و تلاش می­کنند محصولات جدیدی عرضه کنند که قادر به پاسخ گویی به نیازهای کاربران باشد.
    ● بحث و نتیجه­گیری
    نیازهای زندگی پیچیدة کنونی بشر، ایجاب می­کند که هر روز محصولات جدیدتری برای پاسخگویی به این نیازهای رو به رشد تولید شود. تولید محصولات جدید نیاز به ایده­های نو و بکر دارد. خلق ایده­های نو و بدیع، کاری به نسبت دشوار است. زیرا ایده­ای که در قالب یک محصول تبلور پیدا می­کند، باید معیارهای متفاوتی چون نو و بدیع بودن، متناسب با نیازها بودن وکامل بودن را در نظر گرفته و هزینة پائین و مناسبی هم داشته باشد. این در حالی است که فعالیت­های تولیدی و بازار، بر اساس رقابت شدید شکل گرفته است و کوچک ترین خطایی باعث حذف از عرصة رقابت خواهد شد. در این شرایط پیچیده و دشوار، دو شیوة اصلی مهندسی برای تولید محصول وجود دارد که عبارتند از مهندسی مستقیم و مهندسی معکوس. مهندسی مستقیم، شیوه­ای است که در آن محصولی مورد نظر است که نمونة تولیدشده­ای از آن موجود نیست و باید بر اساس نیاز شناخته شده، محصولی مناسب خلق شود. در این شیوه، تمامی فرآیندها از طراحی، ساخت اجزا و تعیین نوع و میزان مواد مصرفی گرفته تا تولید محصول نهایی، باید مورد بررسی و مطالعه قرار گرفته و از پایه ایجاد شوند. این فرآیند، کاری است بسیار دشوار و زمان­بر و به هزینه، ایده­های نو، سرمایه­گذاری مناسب و نیروی انسانی متخصص فراوانی نیاز دارد. شیوه دوم برای تولید محصول، شیوة مهندسی معکوس است. در این شیوة، هدف ایجاد محصولی جدید بر اساس نمونه­ای موجود و آماده است. این شیوه، به دلیل حذف بسیاری از فرآیندهای تولید، از نظر زمان، هزینه و نیروی انسانی مقرون به صرفه­تر است. چیزی که در علوم پایه با عنوان مهندسی معکوس شناخته می­شود در علوم انسانی با عنوان «تفکر استعاری» از آن یاد می­شود. تفکر استعاری به معنای وام گیری یک روش یا اندیشة آزمایش و تائید شده از حوزه­ای، برای حل مسائل حوزه­ای، دیگر است. مهم ترین دلیل به­کارگیری تفکر استعاری و مهندسی معکوس، این است که به جای شروع هر کاری از مقدماتی­ترین مراحل و به اصطلاح «اختراع دوبارة چرخ»، با استفاده از روش­ها، مواد و تجربیات موجود، فعالیت را از مراحل بالاتری آغاز کرد. بدین طریق صرفه­جویی فراوانی در منابع و سرمایه­ها می­شود که می­توان نیروی ذخیره شده از این راه را صَرف افزودن بر کیفیت محصول یا اندیشة مورد نظر یا خلق ایده­های نو کرد.
    همانند سایر حوزه­های علمی، کتابداری و اطلاع­رسانی نیز به طور مستمر با فرآیند کشف مسأله، رفع اشکال، پژوهش برای پاسخ به مشکلات پیش آمده و جستجوی روش­های مناسب انجام کارها رو به رو است. اگر چنین مسائلی در حوزه­های دیگر به پاسخ­های مناسبی رسیده باشند و امکان دستیابی به روش­های حل مسألة آنها هم مهیا باشد، بدون شک عقل سلیم حکم می­کند که به جای آغاز فرآیندها از مقدماتی­ترین مراحل، از روش های آزمایش­شده استفاده شود. البته نباید تصور شود که پاسخ تمامی مسائل حوزه کتابداری و اطلاع­رسانی، بدون هیچ کم و کاستی در حوزه­های دیگر وجود داشته و ما فقط باید آنها را به کار بگیریم. بلکه در بسیاری از موارد، مهندسی معکوس برای دست یافتن به ایده­ای که مشابه آن در گذشته انجام گرفته، مورد استفاده قرار می­گیرد و ممکن است کل فرآیند از قبل موجود نباشد. بنابراین با توجه به اینکه مهندسی معکوس، بسیاری از فرآیندهای تکراری انجام کارها و ارائة خدمات را حذف می­کند، می­تواند به عنوان روشی با بازدهی بالا در کتابداری و اطلاع­رسانی مورد استفاده قرار گیرد.
    از سوی دیگر خاصیت میان­رشته­ای کتابداری و اطلاع­رسانی، این برتری را دارد که فرصت شناسایی و بهره­گیری از روش­های مطالعه و آزمایش شده حوزه­های علمی مجاور را ایجاد می­کند. بهره­گیری از روش­های حل مسأله مبتنی بر آموزه­های مهندسی معکوس، که در سایر رشته­ها به پاسخ­های قابل اطمینانی ختم شده است، می­تواند پاسخ­های معقول و مطلوبی برای مسائل مشابه در کتابداری و اطلاع­رسانی با صرف هزینه و زمان کمتر را مهیا کند. بنابراین لازم است تمامی کتابداران و اطلاع­رسانان، همواره این اندیشه را در همه فعالیت­های خود مدنظر داشته باشند. آنها باید فکر کنند که ممکن است در سایر حوزه­های علمی برای مسأله­ای که ما امروز با آن مواجه هستیم، راه­حل­های مناسبی کشف یا ابداع شده باشد. کافی است با بهره­گیری از تفکر مهندسی معکوس، آن شیوه­های مرسوم و به نتیجه منتج شدة سایر حوزه­ها شناسایی شده و متناسب با نیاز موجود در عالم کتابداری و اطلاع­رسانی مورد بهره­برداری قرار گیرند.
    بهره­گیری از راهکارهای مهندسی معکوس در کتابداری و اطلاع­رسانی از زاویة دیگری هم قابل توجه بوده و می­تواند نتایج مطلوبی به بار آورد. در بسیاری از فعالیت­های جاری، روش­هایی به کار گرفته می­شود که حاصل سال­ها تجربه و دانش­اندوزی است. این روش­ها قادر هستند سطحی از بهره­وری و کارآیی را ایجاد کنند. اما همیشه روش­های جایگزین بهتری هم وجود دارند که کمتر مورد توجه قرار می­گیرند. به طور معمول انسان­ها به روش های متداولی که به آنها عادت کرده­اند، تمایل بیشتری دارند. حال آنکه، تفکر انتقادی و خلاق بر این اصل تأکید می­کند که همیشه راه بهتری برای انجام کارها وجود دارد. اگر مبتنی بر روش­های مهندسی معکوس، فرآیندها و روش­های جاری کتابداری و اطلاع­رسانی را به طور مستمر مورد بازبینی قرار دهیم، به طور حتم به این نتیجه خواهیم رسید که روش­های جایگزین بهتری برای کارها وجود دارد. برای نمونه، وقتی استفاده از رایانه در همه علوم رواج پیدا کرد، ابتدا برای به کارگیری آن در خدمات کتابداری و اطلاع­رسانی مقاومت وجود داشت. پس از آن به کندی در بخش­های محدودی از کتابخانه چون بخش امانت و سازماندهی مورد استفاده قرار گرفت. اما با بازنگری در روال ها و فرآیندهای کاری، این نتیجه به دست آمد که سایر بخش­های کتابخانه نیز می­توانند از مزایا و صرفه­جویی های رایانه بهر­مند شوند. این اتفاق مبتنی بر آموزه­های مهندسی معکوس فرآیندها صورت گرفت که نتایج زیادی هم در پی داشت. اگرچه ممکن است بنیان­گذاران آن هیچ گونه آشنایی با مهندسی معکوس نداشته­اند اما عمل آنها منطبق با شیوه­های مهندسی معکوس بوده است. بنابراین اگر تفکر مهندسی معکوس در تمامی فعالیت­های کتابداری و اطلاع­رسانی وجود داشته باشد، هر فعالیت جاری از آخرین حلقة فرآیند به دقت مورد بازبینی قرار گرفته و تا ابتدایی ترین مراحل آن دنبال می­شود. در این حالت درک کامل و روشنی از فرآیند و اشکالات احتمالی و میزان انطباق آن با هدف به دست می­آید، که می­تواند به راه­حل­های دقیق و مناسبی ختم شود.
    نکته مهمی که در انتها باید به آن اشاره شود این است که گرچه مهندسی معکوس دارای مزایای فراوانی است که به بخش­هایی از آنها اشاره شد، اما در برخی موارد با چالش های حقوقی و قانونی مواجه است. زیرا بین نسخه­برداری صِرف و مهندسی معکوس مرز ظریفی وجود دارد که در صورت عدم رعایت آن ممکن است نتایج نامطلوبی حاصل شود. مهندسی معکوس به خودی خود، مشکلی ندارد اما برخی از تولیدکنندگان برای دستیابی به سود بیشتر و صرف هزینة کمتر به روش­های کپی­برداری غیرقانونی از محصولات پرداخته و نام مهندسی معکوس را بر آن می­گذارند. در این موارد است که برخی انتقادات به مهندسی معکوس وارد شده و برخی آن را روشی غیراخلاقی می­شمارند. اگر مهندسی معکوس به صورت علمی و مبتنی بر اصول تثبیت شدة آن به کار گرفته شود، نه تنها مشکلی ندارد که فرآیندی معقول و مورد علاقة صاحبان فکر و اندیشه است. زیرا همان­گونه که ذکر شد، دایره و حوزه­های عملکرد این شیوه بسیار گسترده است و حتی در مواردی خود تولیدکنندگان کالا و محصولات نیز برای بهینه­سازی محصولات خود از این روش استفاده می­کنند. بهره­گیری از این تفکر در حوزة کتابداری و اطلاع­رسانی نیز باید با آگاهی همراه باشد تا امکان بهره­گیری از مزایای آن وجود داشته باشد و به نسخه­برداری کورکورانه بدل نشود.
    در انتها اگر بخواهیم به خلاصه­ای از کاربردها و مزایای مهندسی معکوس در کتابداری و اطلاع­رسانی اشاره کنیم، می­توانیم به ارائة راهکارهای نو و بدیع وام گرفته از سایر حوزه­ها برای حل مسائل، مشابه­سازی راهکارهای حل مسأله حوزه­های علمی دیگر در دنیای کتابداری و اطلاع­رسانی، صرفه­جویی در سرمایه­ها (اعم از بودجه، زمان، نیروی انسانی و منابع مادی)، رفع اشکالات احتمالی نظام مورد استفاده از طریق بازنگری در روش­های انجام کار و رواج تفکر انتقادی و سازنده­گرایی در همه فعالیت­ها و خدمات کتابداری و اطلاع­رسانی و در نتیجة افزایش کمی و کیفی خدمات اشاره کرد.

    پارسیان (شاپرزفا)









    محسن حاجی زین العابدینی
    منابع
    ابرامی، هوشنگ ۱۳۷۸. ش ن اختی از دان ش ش ن اسی (ع ل وم ک ت اب داری و دان ش رس انی) . ویرایش ۲، به کوشش رحمت­الله فتاحی. تهران: کتابدار.
    حری، عباس .۱۳۸۳. مدیریت دانش و مدیریت اطلاعات در کتابداری. کتاب ماه: کلیات۷(۱۲): ۸-۱۱.
    حری، عباس .۱۳۸۵. تقریرات درس ارتباطات و سایبرنتیک. دوره دکتری کتابداری و اطلاع­رسانی. دانشگاه شهید چمران اهواز، نیمسال دوم ۸۵-۱۳۸۴.
    حاجی زین العابدینی، محسن .۱۳۸۵. مصاحبه تلفنی با دکتر عباس حری درباره مهندسی معکوس. ۱۰/۱۰/۱۳۸۵.
    توکلی­زاده راوری، محمد .۱۳۸۲. تولید منابع مرجع رایانه­ای با بهره­گیری از فنون مهندسی معکوس. در: مجموعه مقالات دومین گردهمایی نقش اطلاع­رسانی در توسعه فرهنگی با عنوان کتاب و فناوری اطلاعات، ۲۶۹-۲۷۹. تهران: خانه کتاب.
    رهادوست، فاطمه .۱۳۸۶. فلسفه کتابداری و اطلاع­رسانی. تهران: کتابدار.
    سهیلی، فرامرز .۱۳۸۵. تحلیل پیوندهای وب­سایت­های نانوفن­آوری با استفاده از روش­های عامل تاثیرگذار وب، دسته­بندی خوشه­ای، ترسیم نقشه دوبعدی. پایان­نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه شهید چمران اهواز.
    ضیائی، مجید .۱۳۸۵. تهیه ساختار سیستمهای پیچیده نرم افزاری با استفاده از مهندسی معکوس.
    http://www.farsilinux.org/modules.php?op=modload&name=Sections&file=index&re q=printpage&artid=۶۲
    (دسترسی در ۲۷/۶/۱۳۸۵)
    عابدی، یوسف .۱۳۸۵. تفکر استعاری. وبلاگ Metaphorical thinking (تفکر استعاری).
    http://metaphoricalthinking.persianblog.com/۱۳۸۵_۳_metaphoricalthinking_archive.html. (دسترسی در ۱۲/۸/۸۵).
    عباسی­فرد، محمدرضا .۱۳۸۴. مهندسی معکوس پایگاه داده­ها در سیستم­های سنتی: گزارش پیشرفت پایان نامه کارشناسی ارشد. پایان­نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تهران.
    www.ece.ut.ac.ir/dbrg/mls/DBRG_Site/Files/thesis_progress_report_۰۲.doc (دسترسی در ۳/۸/۱۳۸۵)
    غنی، عسگر .۱۳۷۴. کاربرد مهندسی معکوس در دسترسی به تکنولوژی محصولات پیچیده. پایان­نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تربیت­مدرس.
    لیل، لیندا . ۱۹۹۷. چکیده روانشناسی. ترجمه مهدی محی­الدین بناب و نیسان گاهان. ۱۳۸۴. تهران: نشر دانا.
    محمدی علی­آبادی، باقر .۱۳۷۹. تدوین فرآیند مهندسی معکوس ساخت پره و دیسک یک­پارچه توربین. پایان­نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تربیت­مدرس.
    معماری، حسن .۱۳۸۴. "مهندسی معکوس Reverse Engineering چیست. وبلاگ تمام ناتمام من با تو تمام می شود.
    . [۲۷/۶/۱۳۸۵].http://naatamam.blogfa.com/cat-۹.aspx (دسترسی در ۲۷/۶/۱۳۸۵).
    مهندسی معکوس .۱۳۸۴. سایت آفتاب. http://www.aftab.ir/articles/economy_marketing_business/economic_sciense/c۲c۱۱۱۸۴۸۷۶۷۴p۱.php (دسترسی در ۳۰/۴/۱۳۸۵)
    مهندسی معکوس چیست؟ .۱۳۸۵. ماهنامه اندیشه گستر سایپا [نشریه الکترونیکی].
    .http://www.andishegostar.com/view_paper.aspx (دسترسی در ۲۷/۶/۱۳۸۵)
    مهندسی معکوس چیست؟.۱۳۸۴ب. سایت آفتاب. http://www.aftab.ir/articles/economy_marketing_business/industries/c۲ (دسترسی در ۸/۷/۱۳۸۵).c۱۱۴۸۵۵۷۵۵۹_industrial_enginee ring_p۱.php.
    American Library Association (ALA) .۲۰۰۵. Reverse engineering.
    http://www.ala.org/ala/washoff/oitp/emailtutorials/ucitaa/۰۸.htm. )accessed Oct ۳۱, ۲۰۰۶).
    Gomulkiewicz, Robert W., and Mary L. Williamson. ۱۹۹۶. The Problem of Reverse Engineering.
    http://www.kaner.com/pdfs/reveng.pdf. ( accessed Sep. ۷, ۲۰۰۶).
    Hainaut, Jean-Luc. ۲۰۰۲. Introduction to Database Reverse Engineering. Belgium, Namur: LIBD (Laboratory of Database Application Engineering Institute d’Informatique).
    http://www.info.fundp.ac.be/~dbm/publication/۲۰۰۲/DBRE-۲۰۰۲.pdf. ( accessed Dec. ۲۶, ۲۰۰۶).
    CSA. ۲۰۰۵. LISA: Library and Information Science Abstracts. (CD-ROM). ۱۹۶۹ - ۲۰۰۵.
    Nikolaenko, Nikolay N., and Elena A. Vershinina. ۲۰۰۴. Metaphorical and associative thinking in children of different age groups and in patients with childhood autism. Acta Neuropsychologica ۲(۲): ۵۳۲-۵۳۶.
    http://www.iephb.ru/۰۲/at۵.doc. ( accessed Sep. ۷, ۲۰۰۶).
    Perry, Mike, and Nasko Oskov. ۲۰۰۴. Introduction to Reverse Engineering Software.
    http://www.acm.uiuc.edu/sigmil/RevEng/ch۰۱.html (accessd Nov. ۲, ۲۰۰۶).
    Pressman, Roger S. ۱۹۹۷. Software Engineering: A Practitioner’s Approach. Certification Authorities Software Team (CAST).
    http://www.faa.gov/aircraft/air_cert/design_approvals/air_software/cast/cast_papers/media/cast-۱۸.doc. ( accessed July ۲۴, ۲۰۰۶).
    Sokovic, M., and J. Kopac. ۲۰۰۶. RE (reverse engineering) as necessary phase by rapid product development. Journal of Materials Processing Technology۱۷۵(۱-۳): ۳۹۸-۴۰۳
    http://www.freewebs.com/sanayebetsa/reverse%۲۰engineering/۱_RE_rapid%۲۰product.pdf. ( accessed Jan ۳ , ۲۰۰۷).
    Wikipedia. ۲۰۰۶. Reverse Engineering. http://en.wikipedia.org/wiki/Reverse_engineering (accessed Aug. ۱۳, ۲۰۰۶).
    پی نوشت ها
    [۱]. Forward engineering
    [۲]. Reverse engineering
    [۳]. Metaphorical thinking
    [۴]. Wikipedia
    [۵]. Product Definition Statement (PDS)s
    [۶]. Honywell
    [۷]. Tolerance
    [۸]. Gomulkiewicz & Williamson
    [۹]. Nanotechnology
    ۱۳. یک نانومتر (nm) برابر یک میلیاردیم متر است.
    [۱۱]. Re- engineering
    [۱۲]. Bionics
    [۱۳]. Tectonics
    [۱۴]. Source codes
    [۱۵]. Pressman
    [۱۶]. Database Reverse Engineering (DBRE)
    [۱۷]. Procedure reverse engineering (PRE)
    [۱۸]. American Library Association (ALA)
    ۲۵. در اینجا تعریف عام کتاب که عبارت است از "هر آنچه از معرفت که به هر شکل مضبوط و مقید شده باشد" (ابرامی،۱۳۷۸؛ حری، ۱۳۸۳، ص. ۱۱) مد نظر است.
    ۲۶. ­در واقع، ­پژوهش­های مبتنی بر این رویکرد تعاملی و پویا که بعدها رویکرد کاربرمدار (یا انسان مدار) نامیده شد، الگو­هایی استعاری را پیشنهاد و طراحی کردند که بازنمون نیازها و مفاهیم ذهنی کاربران­اند و به منزلة واسط و رابط نظام بازیابی و کاربران، تعامل انسان و ماشین را محقق می­سازند (رهادوست، ۱۳۸۶، ص.۳۶۱).
    [۲۱]. Feedbacking
    [۲۲]. Log file analysis

  3. Top | #131
    پارسیان (شاپرزفا)
    Bauokstoney آنلاین نیست.
    ورود به پروفایل ایشان

    عنوان کاربر
    ناظـر ســایت
    تاریخ عضویت
    Jan 1970
    شماره عضویت
    3
    نوشته ها
    72,809
    میانگین پست در روز
    4.50
    حالت مـن:
    Asabani
    تشکر ها
    1,464
    از این کاربر 18,850 بار در 14,692 ارسال تشکر شده است.

    موضوع پیش فرض کتابخانه های الکترونیکی نیاز واقعی دنیای پیشرفته امروزی

    کتابخانه ها در هر جامعه ای نشان دهنده فرهنگ و رشد عقلانی و بالندگی است.امروزه ما در عصر بالندگی هستیم و در عصر حاضر بایستی تمامی محصولات الکترونیکی در کتابخانه ها به طور تلفیقی با خدمات اطلاع رسانی ترویج یابند.












    پارسیان (شاپرزفا)











    کتابخانه ها در هر جامعه ای نشان دهنده فرهنگ و رشد عقلانی و بالندگی است.امروزه ما در عصر بالندگی هستیم و در عصر حاضر بایستی تمامی محصولات الکترونیکی در کتابخانه ها به طور تلفیقی با خدمات اطلاع رسانی ترویج یابند.با رواج روز افزون تاثیر رایانه در زندگی روزمره جهان با سرعت فزاینده ای به دنیای الکترونیک و دیجیتال تبدیل می شود.کتاب الکترونیکی پدیده ای کاملا تازه در این بین است و می رود تا نظام آموزش واطلاع رسانی را با دگرگونی هایی اساسی مواجه سازد در همین راستا سوال هایی از قبیل "کتاب های الکترونیک چه نوع کتاب هایی هستند؟چه محاسنی دارند؟ آیاجای کتاب های کاغذی را خواهند گرفت؟هدف این مقاله پاسخ به سوال های فوق است.
    با استفاده روزافزون از رایانه در کتابخانه ها به تدریج شکل سنتی خدمات کتابخانه ها رنگ می بازدوتغییرات روی داده ها اجتناب ناپذیر به نظر می رسند زیرا انقلابی که فناوری های جدید اطلاعاتی به وجود آورده است پیامدها رفته رفته جای خود را در بازار کتاب باز می کندdook-E) خویش را نیز به دنبال دارد. کتاب های الکترونیک(این کتاب ها در بازار جهانی تا حدی رایج شده اند امادر کشور ما کاملا غریبه اند.
    با وجود این که منابع و اسناد کاغذی برای مطالعه راحت اند و هیچ چیز در زندگی انسان،جای کتاب را نمی گیرد اما باید اعتراف کرد یافتن اطلاعات مورد نیاز که در آن ثبت شده،مشکل است.با وجود هزاران ابزار واسط و مهارت داشتن کتابداران استفاده از کتابخانه های بزرگ هنوز هم می تواند با چالش و سختی هایی همراه باشد. کتابخانه های دیجیتالی در واقع اطلاعات را به محل کار استفاده کننده منتقل می کنند بدین ترتیب نیازی به مراجع هر روزه به کتابخانه ها نیست. هر جا که یک کامپیوتر شخصی متصل به شبکه وجود داشته باشد کتابخانه ها نیز در آنجا حضور دارد. درحال حاضر بیشک نظام های رایانه ای از جنبه های مختلف بهتر از روش های دستی و سنتی برای یافتن اطلاعات اند، هر چند ممکن است آن چنان که همه افراد انتظار دارند، مطلوب نباشند، اما استفاده های فراوانی داشته،به طور منظم درحال پیشرفت هستند.رایانه بخصوص برای کار مرجع بسیار مفید است و اطلاعات را از منابع مختلف گردآوری کرده،آنها را با هم مقایسه می کند و در دسترس افراد قرار می دهد.
    ● نقش کتابخانه ها در تحقیقات: تحول از نقش سنتی به نقش نوین در ارائه خدمات
    تحقیقات و کتابخانه ها یک تاثیر متقابل بر یکدیگر دارند و همان طوری که کتابخانه ها با گردآوری و سازماندهی و اشاعه اطلاعات نقش موثری در تحقیقات و پیشرفت کشورها ایفاد می نمایند، کتابخانه ها نیز از تحقیقات و پژوهشهای بشری بی بهره نبوده و در واقع اوج گیری و پیشرفت های همه جانبه تحقیقات بشری دستمایه ای برای رونق روزافزون کتابخانه ها بوده است.
    در یک جامعه علمی همانند دانشگاه، کتابخانه به عنوان قلب آن جامعه عمل می کند و وظیفه خدمت رسان هاهنگی بخش های دیگر آن جامعه را بر عهده دارد کتابخانه ها با فراهم آوری منابع اطلاعاتی موردنیاز پژوهشگران، در تولیداطلاعات علمی پژوهشگران نقش عمده ای ایفا می نمایند.
    ● روابط بین تحقیقات
    ۱) تحقیقات رقابتی: تحقیقاتی که با یکدیگر در رقابت مستقیم هستند مثل رقابت تحقیقاتی برای دست یابی به قدرت برتر نظامی در دوران جنگ جهانی دوم.
    ۲) تحقیقات موازی: در این مورد رقابت آشکاری در بین نیست، بلکه یافتن آن چه مورد جست وجو می باشد با اهمیت است.
    ۳) تحقیقات نیائی: تحقیقاتی که کار محقق بر شالوده آنها بنا می شود و یا از بطن آنها نشات می گیرد. ساده ترین دلیل برقراری پیوند بین یک تحقیق و تحقیقات قبلی اینست که محقق از آنچه قبلا در آن موضوع رخ داده است آگاه شود و زمینه لازم را برای تحقیق خود فراهم آورد.
    ۴) تحقیقات وسیله ساز: تحقیقاتی هستند که از طریق فراهم آوردن ابزارهای پژوهش، مواد خام، مسائل قابل بررسی و شواهد، به اجرای تحقیقات در سایر رشته ها کمک می کنند.
    ● نقش کتابداران در جهت آشنائی محققان با تحقیقات گذشته:
    آن چه مانع بهره گیری منابع موجود در کتابخانه های ایران می شود، دشواری یافتن نیست، بلکه دشواری فهمیدن است. بهره اندکی که از دریای کتاب ها و مجلات لاتین خوب سازماندهی شده در کتابخانه های ایران گرفته می شود ناشی از این مساله است . در واقع در مورد دشواری فهمیدن می توان به موانع زبانی اشاره نمود که لزوم یادگیری زبان خارجی که عموما زبان انگلیسی است و به عنوان زبان بین المللی محسوب می شود، بر کسی پوشیده نیست.
    ● وظایف کتابخانه ها جهت بسترسازی برای تحقیقات:
    اهم وظایف کتابخانه ها (خصوصا کتابخانه های دانشگاهی ) جهت بسترسازی مناسب برای پژوهش و تحقیق عبارتند از :
    الف) فراهم آوری گزینشی: یکی از وظایف اصلی کتابخانه ها، تهیه منابع موردنیاز کاربران است اما با توجه به رشد انتشارات و عدم دسترسی به همه منابع، کتابخانه ها مجبور هستند به فراهم آوری گزینشی متناسب با نیاز کاربران خود روی آورند. از طرف دیگر با توجه به محدودیت منابع مالی کتابخانه ها، مسائل مربوط به گزینش مواد و حداکثر استفاده از منابع مالی جهت تهیه موادی که به احتما ل فراوان نیازهای استفاده کنندگان خود را برآورده می سازد، اهمیت پیدا می کند.
    ب) سازماندهی و نظارت: یکی دیگر از وظایف کتابخانه ها جهت گسترش امر پژوهش، سازماندهی اطلاعات فراهم آوری شده است به نحوی که منابع دسترس پذیر گردند. کار سازماندهی منابع اطلاعاتی از طریق فهرست نویسی، رده بندی، نمایه سازی و خدمات چکیده نویسی میسر گردد. به این نکته باید توجه داشت که اگر کتابخانه ای منابع غنی در اختیار داشته باشد ولی منابع اطلاعاتی دسترس پذیر نباشند کتابخانه کارایی مفیدی نخواهد داشت.
    ج) فراهم کردن امکان دسترسی به اطلاعات که به نوعی به سازماندهی منابع اطلاعاتی که قبلا اشاره گردید مربوط می شود. در این مورد باید توجه داشت که برای سهولت دسترسی کاربران کتابخانه به منابع اطلاعاتی موردنیاز، باید از سیستم مخزن باز در کتابخانه ها استفاده گردد. زیرا دسترس پذیری فیزیکی منابع، در تشویق به مطالعه وجذب مراجعه کنندگان به کتابخانه وپژوهش نقش مهمی ایفا می کند. بنابر این کتابخانه های (بویژه کتابخانه های دانشگاهی) باید به این امر توجه نموده و از طریق نظام مخزن باز در کتابخانه ها امکان دسترسی بیشتربه منابع اطلاعاتی رابرای کاربران خویش فراهم آورند.
    اگر کتابخانه ای منابع اطلاعاتی مفید ومناسبی فراهم آور د و سیستم مخزن کتابخانه نیز بصورت باز اداره شود که دسترسی به منابع فراهم گردد ولی منابع به زبانی باشد که برای مراجعه کننده قابل فهم نباشد، درواقع دسترسی به اطلاعات صورت نگرفته است وفقط دسترسی فیزیکی به منابع مهیا شده است.
    ● تغییر از نقش سنتی به شکل نوین درارائه خدمات کتابخانه ها:
    در سال های اخیر با ورود فناوری های نوین اطلاعاتی به کتابخانه ها، کتابخانه ها از این فناوری ها جهت ارتقا» و بهبود خدمات خود، بهره گرفته اند. درواقع دو حوزه کتابداری واطلاع رسانی وحوزه رایانه از یکدیگر متاثربوده اند.
    با این روش ارائه خدمات در کتابخانه ها تسهیل یافته وعلاوه بر این رضایت بیشتر مراجعین را به همراه آورده . همچنین کتابداران کتابخانه ها نیز از ارائه خدمات بشکل نوین استقبال نموده اند زیرااستفاده ازتجهیزات رایانه ای درکتابخانه ها برای کاربران وکتابداران جذابیت بیشتری داشته وکار کردن با منابع و تجهیزات رایانه ای راحت تر است.

    نشر الکترونیکی و ایجاد کتابخانه های دیجیتالی:
    با افزایش انتشارات در جوامع علمی ومشکلات نگهداری وکمبود فضا در کتابخانه ها منابع الکترونیکی به یاری کتابخانه ها آمده اند واین امر باعث شده که کتابخانه ها به حجم زیادی از اطلاعات دسترسی داشته باشند.تا چند سال پیش نشر الکترونیکی با رایانه وکمک گرفتن ازآن برای تسهیل وسرعت بخشیدن به انتشارات کاغذی بهره می گرفت اما اکنون با عنیت یافتن مفاهیمی چون مجله الکترونیکی، کتاب الکترونیکی و نیز پایگاه های داده الکترونیکی محصولات نهایی الکترونیکی وارد جامعه علمی شده اند. درحال حاضر انتشارات الکترونیکی با رایانه وبرای رایانه است نه برای تسهیل وسرعت بخشیدن به انتشارات کاغذی. امروزه نشر الکترونیکی درمقابل نشر کاغذی قرار گرفته است واگر کتابخانه ها بخواهند با شیوه سنتی خدمات ارائه نمایند، جوابگوی نیاز پژوهشگران نخواهد بود.
    مزایا ومعایب نشر الکترونیکی: از مزایای نشر الکترونیکی می توان به سرعت، تسهیل به اطلاعات وصرفه جوئی در فضا اشاره نمود.درمقابل مزایای نشر التکرونیکی، برخی از هزینه زیاد نشر الکترونیکی در مقابل نشر چاپی به عنوان یکی از معایب آن یاد می کنند. در این مورد اگر توجه داشته باشیم که نشر چاپی در ظاهر شاید هزینه اش کمتر باشد ولی اگر به طور مثال هزینه سخت افزاری، نرم افزاری نشر الکترونیکی مجلات الکترونیکی را با هزینه های شکل چاپی نشریات که شامل هزینه اشتراک منابع، هزینه ساختمان وقفسه بندی مجلات و غیره مقایسه کنیم شاید با منافعی که ذکر شد از قبیل سرعت، تسهیل دسترسی با صرفه تر باشد.باید توجه نمود که نشر الکترونیکی تا کنون بیشتر در مورد منابع ردیف دومی یعنی واژه نامه ها، ودایره المعارفها و غیره کار می رفت. زیرا شکل الکترونیکی این منابع برای محقق سرعت وهمچنین تسهیل دستیابی به اطلاعات مورد نظر را از منابع چاپی میسر می کرد و در ضمن برای حل مشکل کمبود فضا در کتابخانه ها مفید واقع می شد. مثلا" دایره المعارف ۲۴جلدی بریتانیکا را روی یک سی دی ذخیره کرده اند که نسبت به منابع چاپی در کتابخا نه ها جای کمتری اشغال می کند ودسترسی وبازیابی اطلاعات از طریق آن نیز راحت تر است.ولی در حال حاضر تکنولوژی اطلاعات به تدریج به سمت تولید منابع ردیف اول، یعنی خود کتاب ومدرک پیش رفته است و ایجاد کتاب الکترونیکی وبه تبع آن ایجاد کتابخانه الکترونیکی میسر گردیده است. مزایا و ویژگی های کتاب های الکترونیکی عبارتند از: دسترسی از راه دور، سهولت انتقال در عین یکپارچگی مطالب،انسجام مطالب و تنوع کاربرد،تبادل بینابین مطالب با یکدیگر، پشتیبانی از امکانات، سهولت کار واجرا.
    رویکرد متفاوت به ملاحظات امنیتی در ابتکارات کتابخانه های دیجیتالی:
    برنامه ریزی برای یک کتابخانه دیجیتالی در صورتی با موفقیت مواجه می شود که مشتریان را به مثابه مراجعان در نظر بگیرد و به موضوعاتی همچون وفاداری به کتابخانه، حفظ مشتری و توسعه بازار مناسب، توجه داشته باشد. در کتابخانه های دیجیتالی، دو موضوع پایداری و امنیت در درجه اول اولویت قرار می گیرند. سیستم عاملی که برای کتابخانه دیجیتالی در نظر گرفته ایم چه بسا بیشتر از ۵، ۱۰ یا ۱۵ سال کارآیی نداشته باشد. محافظت از داده های دیجیتالی جنبه مهمی است که در اکثر ابتکارات کتابخانه های دیجیتالی در ایران، به آن توجه نمی شود. یکی از مولفه های مهم در همان ده درصدی که طراحان در نود درصد اوقات نادیده می گیرند، امنیت است. هرگاه سخن از امنیت به میان می آید ذهن ما ناخودآگاه به طرف ورود بدون مجوز، دستبرد به اطلاعات و وحشت آفرینی رایانه ای کشیده می شود. اگرچه توجه به موارد فوق در همه ابتکارات مربوط به ایجاد دارایی های شبکه ای معتبر است، اما اینها تنها مشتی نمونه خروار هستند.
    ● مفاهیم امنیت:
    ۱) رها از خطر یا گزند: دژ مستحکم.
    ۲) رها از خطر از دست رفتن; گاو صندوق: نوشته هایش در گاوصندوق در امان بودند.
    ۳) رها از خطر ردگیری، استراق سمع یا خبرچینی به وسیله اشخاص غیرمجاز: فقط یک خط تلفن در سفارت امن بود .
    ۴) بدون ترس، اضطراب یا تردید
    ۵. الف) بدون احتمال شکسته شدن یا خمشدن; محکم: نردبان آهنی محکم
    ب) محکم بسته شده: قفل سفت۶. مطمئن; قابل اعتماد: سرمایه گذاری مطمئن
    ۷) قطعی; مسلم: با سه گل زده شده در نیمه اول، پیروزی آنها قطعی بود. فقط معدودی از کتابخانه ها در ایران - اگر نگوییم هیچیک از آنها - دارای یک پروتکل امنیت سازمانی هستند. با وجود این به نظر می رسد که همه کتابخانه ها به سوی دیجیتالی شدن، مشتاقانه با یکدیگر مسابقه گذاشته اند. بعضی از آنها بدون این که به حفاظت مجموعه های خود توجه داشته باشند به سوی دیجیتالی شدن پیش می روند و بعضی دیگر به موضوعات پراکندهای نظیر جبران تغییر نحوه استفاده کاربران، افزایش تنوع در شیوه های ارزیابی اطلاعات یا ارایه موثر اطلاعات توجه دارند. رویکرد آنها - هر دلیلی که داشته باشد - در صورت فقدان پروتکل امنیت سازمانی، ضربه پذیر خواهد بود. ترسیم طرح امنیت کتابخانه دیجیتالی (دی ال اس پی)" به معنای استخدام یک مامور سابق اداره اطلاعات نیست، اما قرار دادن همه اطلاعات در سبد تحلیل امنیت رایانه، این کار را ایجاب می کند. "دی ال اس پی" نوعی فعالیت درشناخت آسیب پذیری های احتمالی است.
    ● محافظت از مطالب دیجیتالی:
    یک شیوه، استفاده از پوسته امنیتی برای ارسال مواد دیجیتالی است. پوسته امنیتی زمانی فعال می شود که مراجعان در همه جا به کتابخانه دیجیتالی متصل شوند و موافقت خود را در پیروی از پروتکل های مدیریت حقوق دیجیتال اعلام کنند. یک نوع از این سیستمها در شرکت هایی نظیر "نت لایبرری" به کار می رود. در روزهای اولیه استفاده از "نت لایبرری"، مراجعین می بایست ابتدا نرم افزاری را پیاده می کردند تا بتوانند مواد را بخوانند. موادی که از طریق الکترونیکی امانت داده می شدند با یک مهر زمانی پیاده می شدند. این مهر باعث می شد دستیابی کاربر به مواد مزبور بعد از اتمام آن زمان خاص ناممکن گردد. برای امانت گرفتن مواد، بیشتر مراجعین موظف بودند ماده قبلی را برگردانند یا آن را مشاهده کنند. بعدها"نت لایبرری" سیستم درون خطی را برگزید و لازم بود که کاربر، مواد را به صورت درون خطی بخواند. به هر کاربر یک قفسه مجازی کتاب داده می شد تا بتواند مواد مورد علاقه خود را ذخیره کند.
    حتی علائمی نیز ابداع گردیدند که به صورت درون خطی ذخیره می شدند. کاربران می توانستند بر مبنای ایجاد حق انحصاری اثر برای طرح فردی کپی هایی به تعداد معین تهیه کنند. درهر حال این سیستم دارای ویژگی منحصر به فردی بود که کپی برداری سیستماتیک را کنترل می کرد. سیستم قادر است کتاب های الکترونیکی را به صورت های متفاوت و نیز در قالب پی دی اف نشان دهد. شکل بالا صفحه ای از این سیستم را نشان می دهد. در هر حال باید توجه داشت که چنین پوسته امنیتی لزوما با حق محرمانه بودن مسائل شخصی مغایرت دارد. سیستم دیگری که برای ارسال مواد به کار می رود "آریل" نام دارد. "آریل" سیستمی است که توسط "گروه تحقیقات کتابخانه ای" برای ارسال الکترونیکی مواد اسکن شده، ابداع شده است.

  4. Top | #132
    پارسیان (شاپرزفا)
    Bauokstoney آنلاین نیست.
    ورود به پروفایل ایشان

    عنوان کاربر
    ناظـر ســایت
    تاریخ عضویت
    Jan 1970
    شماره عضویت
    3
    نوشته ها
    72,809
    میانگین پست در روز
    4.50
    حالت مـن:
    Asabani
    تشکر ها
    1,464
    از این کاربر 18,850 بار در 14,692 ارسال تشکر شده است.

    موضوع پیش فرض اطلاعات گرایی و توسعه در عصر اطلاعات

    اطلاعات گرایی و توسعه در عصر اطلاعات


    یکی از مهمترین بحث های کنونی در زمینه توسعه در جهان بحث توسعه اطلاعاتی است.












    پارسیان (شاپرزفا)











    یکی از مهمترین بحث های کنونی در زمینه توسعه در جهان بحث توسعه اطلاعاتی است. توسعه اطلاعاتی منوط به شناخت شاخص های این نوع از توسعه در جهان است. از این لحاظ این مقاله در پی معرفی توسعه اطلاعاتی و پایه ها و مبانی این نوع از توسعه است. در این مقاله مباحث به صورت کلی و به مثابه یک مبنا معرفی شده است، و به آشنایی با مفاهیم اولیه و بنیادی در این زمینه می پردازد. ابتدا مفهوم جامعه اطلاعاتی را توضیح داده و خصویات آن توضیح داده شده است. سپس نقش اطلاعات در معیشت و اقتصاد مورد بررسی قرار گرفته و نظریات مربوط به اقتصاد اطلاعاتی را مطرح شده است. . با توجه به ظهور جامعه اطلاعاتی و بالتبع اقتصاد اطلاعاتی، ظهور شیوه جدید توسعه یعنی توسعه اطلاعاتی را در جهان امروز پی گرفته و به مهترین ویژگی های این توسعه و مشکلات کشورهای جهان سوم در این زمینه اشاره شده است.
    تولید، پردازش و ذخیره اطلاعات چرخه ای است که پایه شکل گیری جوامع معاصر شده است. در واقع ثروت و قدرت بر اساس توان و امکان استفاده از اطلاعات استوار است. رشد سریع اختراعات در زمینه تکنولوژیهای جدید اطلاعاتی، مبنا و زیر ساختی برای شکل گیری جامعه اطلاعاتی شده است که در آن این تکنولوژیها با ارتباطات راه دور و رسانه ها جمع شده و فضایی کاملا نو را در زمینه اقتصاد و ---------- و اجتماع به وجود آورده است. جامعه اطلاعاتی دارای خصوصیت های منحصر به فردی است و به تبع عوض شدن شیوه های معیشتی و تکنیکی در این دوره نوع خاصی از توسعه نیز الزام آور می شود که بر مبنای همان خصویات عمل می کند. تا بحال نسخه های بسیاری برای توسعه جهان سوم پیچیده شده است و نظریه های بسیاری در این زمینه عنوان شده است. بیشتر این نظریات نه تنها به توسعه این جوامع کمک نکرده بلکه باعث تعمیق فقر و توسعه نیافتگی نیز شده اند.
    اما آیا در دوران ظهور جامعه اطلاعاتی، توسعه به شیوه های گذشته ممکن است و یا باید راه ههای جدیدی وجود داشته باشد؟ در جواب این سوال مسئله توسعه اطلاعاتی مطرح شده است، توسعه ای که بر مبنای به کارگیری چرخه اطلاعاتی ممکن می شود. در این مقاله من ابتدا مفهوم جامعه اطلاعاتی را توضیح داده و خصویات آن را بر می شمارم. سپس به بررسی نقش اطلاعات در معیشت و اقتصاد می پردازم و نظریات مربوط به اقتصاد اطلاعاتی را مطرح می کنم. با توجه به ظهور جامعه اطلاعاتی و بالتبع اقتصاد اطلاعاتی، ظهور شیوه جدید توسعه یعنی توسعه اطلاعاتی را در جهان امروز پی می گیرم و به مهترین ویژگی های این توسعه و مشکلات کشورهای جهان سوم در این زمینه اشاره می کنم که به عنوان مثال به توسعه اطلاعاتی در هند اشاره ای می شود.
    ● جامعه اطلاعاتی
    یکی از ویژگی های چشمگیر ارتباطات در جهان جدید این است که در مقیاسی بیش از پیش جهانی صورت می گیرد. پیام ها از فواصل بسیار دور و به آسانی ارسال می شوند، آنچنان که افراد به اطلاعات و ارتباطاتی که از منابع دور سرچشمه می گیرد، دسترسی دارند. افزون بر این، با جدایی مکان و زمان از طریق رسانه های اطلاعاتی، دسترسی به پیام های صادره از منابع دور از مکان (یا در عمل آنی) امکان پذیر می باشد. فاصله یا مسافت با رشد فزاینده شبکه های ارتباط الکترونیکی در عمل محو شده است. افراد می توانند با یکدیگر تعامل داشته باشند، یا در چارچوب های شبه تعامل با واسطه (رسانه ای) حتی اگر از لحاظ بافتهای عملی زندگی روزمره در نقاط مختلف جهان قرار گرفته باشند، به کنش بپردازند. (تامپسون، ۱۳۸۰: ص۱۸۵). رشد سریع تکنولوژیهای اطلاعاتی و به قول کاستلز(۱۳۸۰) انقلاب تکنولوژیهای اطلاعاتی، به توسعه همه جانبه توانایی ها و امکانات آدمی انجامیده است به گونه ای که در طول قرن بیستم جریان اطلاعات و رتباطات در مقیاسی جهانی، به صورت یک جنبه عادی و همه شمول زندگی اجتماعی درآمده است(تامپسون، ۱۳۸۰: ص۱۹۷).
    وابستگی به کامپیوتر یکی از ویژگی های روابط جهانی و نیز زندگی روزمره شده است. در واقع جهانی سازی و زندگی روزمره در دنیای معاصر تا حدی مبتنی بر ارتباط با کامپیوترها وجود دارد. هیچ کشوری نمی خواهد فرصت ایجاد زیر بنای اطلاعاتی را از دست بدهد و کمتر شهروندی مایل است از شبکه جریان های اطلاعاتی محروم شود و حداقل به تلفن، تلویزیون و اینترنت دسترسی نداشته باشد(لیون، ۱۳۸۴: ص ۴۹). دانش و اطلاعات در حال تبدیل به عوامل کلیدی در توسعه اقتصادی و اجتماعی اند. در اینجا استدلال اصلی عبارت است از اینکه فرآیند های تولیدی و توزیعی در اقتصاد به شکل روز افزون به وسیله نهادهایی هدایت می شوند که مبتنی بر دانش هستند(استیونسن، ۱۳۸۴: ص۷۹).
    تغییرات گسترده در جهان امروز باعث شده است تا مفهوم جدیدی به نام جامعه اطلاعاتی شکل بگیرد. از دیدگاه کاستلز جامعه اطلاعاتی مبتنی بر برآیندی ترکیبی از نوآوری تکنولوژیک، بازسازی سرمایه داری و جست و جوی هویت است که نیرو های آن دست اندر کار تغییر دادن جامعه، شهرها و مناطق هستند(شکر خواه، ۱۳۸۴: ص۲۲). ماسودا(۱۳۸۴) نیز معتقد است که جامعه اطلاعاتی نوع جدیدی از جامعه انسانی و کاملا متفاوت از جامعه صنعتی است. اساس این ادعا آن است که تولید ارزش های اطلاعاتی و نه ارزش های مادی، نیرو محرکه شکل گیری و توسعه جامعه اطلاعاتی است. نظام های گذشته فناوری ابداعی اغلب با نیروی مادی در ارتباط بود، اما جامعه اطلاعاتی دارای یک چارچوب کاملا جدیدی است، یعنی فناوری ارتباطات کامپیوتری که تعیین کننده ماهیت بنیادی این جامعه است(ماسودا، ۱۳۸۴: ص۸).
    توسعه تکنولوژیهای جدید نقش مهمی در جهانی شدن ارتباطات در قرن بیستم، چه در همایند با فعالیت های تجمع های ارتباطی و چه مستقل از آنها داشته است. در این میان سه تحول حایز اهمیت است. یکی به کار گرفتن سیستم های کابلی پیشرفته، پیچیده و گسترده و دوم استفاده فزاینده از ماهواره ها به منظور ارتباط راه دور و اغلب در همایند با سیستم های کابلی زمین پایه است. تحول سوم- که از جنبه های زیادی بنیادی تر است- استفاده فزاینده از روش های دیجیتالی پردازش، انباشت و بازیافت اطلاعات است. دیجیتالی کردن اطلاعات، همراه با توسعه فن آوریهای الکترونیکی وابسته (ریز پردازنده ها و غیره): ظرفیت انباشت و ارسال اطلاعات را بسیار افزایش داده و مبنای همگرایی تکنولوژیهای اطلاعاتی و ارتباطی را به وجود آورده است (تامپسون، ۱۳۸۰: ص۱۹۹-۲۰۰). این نوع تکنولوژیها که در اصل آمیزه ای از سخت افزارها و نرم افزارهای رسانه ای و شبکه ای هستند، اصلی ترین حامل های تولید و گردآوری، مخابره، نمایش و انباشت اطلاعات هستند(شکرخواه، ۱۳۸۴: ص ۲۳).
    جامعه اطلاعاتی دارای ساختارها و خصوصیات خاصی می باشد که می توان بر اساس آنها، آن را از دیگر جوامع متمایز کرد. یکی از مهمترین خصوصیات آن وابستگی و در عین حال همبستگی با سرمایه داری جهانی است. توسعه سریع تکنولوژی طلاعاتی در دهه ۱۹۷۰ در دره سیلیکون، سرمایه داری را قادر ساخت تا پس از تاثیرات رکود جهانی به بازسازی خود بپردازد (استیونسن، ۱۳۸۴: ص ۸۹). در این جامعه اطلاعات گرایی بیشتر به توسعه دانش و ایجاد شبکه ها می پردازد. دیجیتالی شدن پایگاه های دانش، امکان پردازش و ذخیره اطلاعات را از فواصل دور فراهم می سازد. از این رو سرمایه داری کمتر به دولت وابسته و بیشتر به توانایی یک سیستم اطلاعاتی مشترک برای انتقال اطلاعات به شبکه های دور دست متکی می شود. (همان: ص۸۹).
    در جامعه اطلاعاتی فناوری کامپیوتری فناوری ابداعی و هسته توسعه این جامعه است که کارکرد بنیادی آن جایگزینی و گسترش(امتداد) کار ذهنی انسان می باشد. (ماسودا، ۱۳۸۴: ص۹). در جامعه اطلاعاتی شبکه ها و بانک های اطلاعات، جایگزین کارخانه به عنوان نماد اجتماعی و مرکز تولید و توزیع کالاهای اطلاعاتی شده است. در این جامعه مرز دانایی بازار بالقوه، و افزایش امکانات حل مسئله و توسعه فرصت ها در جامعه، یعنی تداوم و پویایی در حال توسعه، عامل اصلی گسترش بازار اطلاعات است. در جامعه اطلاعاتی الف) اطلاعات محور توسعه اقتصادی_ اجتماعی است که به وسیله ابزار های اطلاعاتی تولید می شود ب) انباشت اطلاعات رخ می دهد ج) این انباشت از طریق تولید همکنشی
    مبانی و روش های اقتصادی و تجاری دوره صنعتی و بسیاری از دیگر نشانه های دوران صنعتی وارد دوره جدید و جامعه اطلاعاتی شده است. سرمایه داری نو، عامل اصلی شکل گیری جامعه اطلاعاتی و شبکه ای بوده است تا خود را از تناقضاتی که در آن گرفتار آمده بود رها کند. نظریه سرمایه داری جدید مسئله افزایش امکانات در زمینه تمرکز بازار برای کسانی که قادر به بهره گیری از امکانات پردامنه تکنولوژیهای جدید ارتباطی هستند- یعنی شرکت های فراملی- پیدایش رشته های فرعی «اقتصاد اطلاعات» را تشویق کرده است. به نظر اقتصاد دانان «نو محافظه کار» علاقه مند به ارتباطات بین المللی، اقتصاد اطلاعات«مزایای نسبی» شرکت های فراملی در مقابل کشورهای جهان سوم را از جهت کنترل ارتباطات و تکنولوژیهای اطلاعاتی به عنوان کارآمدترین وسیله توسعه عوامل تولید در جهانی با «وابستگیهای متقابل» توجیه می کند. نو محافظه کاران به ندرت پیامدهای اجتماعی این نوع ترقی را بر می شمارند و در استدلال خود بیشتر به آن دسته فرمول های دگرگونی تکیه می کنند که ریشه تکنیکی دارند. نو محافظه کاران، در انطباق با سایر تعهدات ایدئولوژیکی و نوعی خود، بر «مدیریت اطلاعات»، «تجارت آزاد اطلاعات»، حق تعیین قیمت در بازار و سایر مکانیزم های بازار تمرکز می کنند(جرالد و جان ای، ۱۳۷۴: ص۱۰).
    ویلیام ملودی معتقد است: «هر فرایند ارتباطی بین شرکتهای پیشرفته غربی کشورهای جهان سوم برقرار می شود، همیشه منافع ونیاز های شرکت های فراملی و پیشرفته غربی تامین می شود. وی که در عین حال منکر آگاهی آفرینی و انتشار اطلاعات از سوی شبکه های دیجیتالی پیشرفته در جهان سوم نیست، بر این نکته نیز تاکید می کند که نظام های ارتباطی جدید مناسباتی را در عرصه جهانی به وجود می آورند، که با توجه به تغییرات اندک در عرصه آگاهی و دانش آفرینی کشورهای مادر و پیشرفته غربی را به همراه می آورد(بهرام پور، ۱۳۸۳: ص۴).
    از طرفی دیگر شرکت های فراملی اداره کننده و صاحب رسانه های بزرگ جهانی نیز هستند. مثلا جنرال متورز صاحب NBC هم هست یا مرداک صاحب new In هم هست. بدین ترتیب اینها مثل پازل هستند و از همدیگر جدا نیستند. رسانه های جهان در دست شرکت های فراملی هستند و در راه اهداف و ایدئولوژیهای آنها و انتشار آگاهی ها، به نوعی جزئی از سیستم سرمایه داری محسوب می شوند(کمالی پور، ۱۳۸۲).
    به نظر شیلر، جامعه ای که دارای تغییرات مهمی در زمینه های اطلاعات و ارتباطات است، جامعه دارای نظام سرمایه داری شرکتی محسوب می شود. یعنی سرمایه داری معاصر از طریق نهادهای شرکتی حاکمیت یافته و عمدتا بر تولید محصولات توسط چند شرکت محدود و سازمان هایی که عمدتا دارای ثروت های کلان ملی و بین المللی می باشد، استقرار یافته است. هر کجا که با دقت نگاه کنید، شرکت ها بر عرصه های زندگی توسط صدها تقویت و هدایت کننده سپهر اقتصادی حاکمیت یافته اند. به این دلیل در دیدگاه هربرت شیلر اولویت شرکت سرمایه داری، مخصوصا در قلمرو اطلاعات دارای آثار مهمی است. در صدر فهرست اولیت های آنها این اصل قرار دارد که اطلاعات و تکنولوژیهای اطلاعاتی ترجیحا بر اهداف خصوصی و نه همگانی توسعه یافت(وبستر، ۱۳۸۰: ص۱۶۳).
    نوآوریهی ارتباطی و اطلاعاتی تحت تاثیر فشارهای تعیین کننده حاکم بر بازار خرید و فروش و تجارت به منظور به دست آوردن سود، صورت می گیرد. برای شیلر مرکزیت اصول بازار یک اجبار نیرومند در کالا سازی اطلاعات و به معنای دسترسی فزاینده به اطلاعات تنها به شرط قابلیت فروش آن می باشد. «اطلاعات امروزه به عنوان کالا مورد داد و ستد قرار می گیرد. چیزی است که مانند خمیر دندان، مواد خوراکیهای صبحانه و خودروها، به گونه فزاینده ای خریداری و فروخته می شود». (همان، ۱۳۸۰: ص۱۶۲).
    ادعای شیلر این است که اصول بازار و موکد ترین آنها یعنی جستجوی حداکثر سود، کاملا مبین و وصف کننده تحولات قلمرو اطلاعات مانند سایر قلمرو های جامعه سرمایه داری است(همان: ص۱۷۲).
    امروزه شاخه فرعی معتبری در امور اقتصادی به وجود آمده که دبه نوبه خود به«اقتصاد اطلاعات» مربوط می شود. فرتیز مچلوب، بنیان گذار این تخصصی سازی در راه تحقق آن سالهای زیادی از زندگی حرفه ای خود را با هدف ارزیابی گسترده و رشد صنایع اطلاعاتی، به این امر اختصاص داد. کار پیش گامانه او تولید و توزیع دانش در ایالات متحده، نطفه ایجاد مقیاس های جامعه اطلاعاتی را در شرایط اقتصادی تشکیل داده است. مچلوب(۱۹۶۲) در مطالعه ای بدیع با برآورد اینکه ۲۹ درصد تولید ناخالص ملی در آمریکا در سال ۱۹۵۸ از صنایع اطلاعاتی به دست می آید، که در آن دوره نرخ رشد بسیار چشمگیری به حساب می آید- «اقتصاد اطلاعاتی» را اعلام نمود (همان: صص۲۹-۳۰).
    فریتز در ادامه به گستره و رشد صنایع اطلاعاتی در ایالات متحده می پردازد و نطفه ایجاد مقیاس های جامعه اطلاعاتی را مبنی بر شرایط اقصادی می داند. وی نشان داد که صنایع اطلاعاتی از سال های ۱۹۶۰ به بعد با اختصاص درصد رو به تزاید تولید ناخالص ملی در ایالات متحده به سوی ظهور یک اقتصاد اطلاعاتی یا اقتصاد اطلاعات محور حرکت کرده است.
    از نظر صاحبنظران جامعه اطلاعاتی، اقتصاد مبتنی بر اطلاعات در جامعه جدید نه تنها بر همه چیز سیطره و سایه افکنده است، بلکه هر روز سیطره و گستره آن نیز افزایش پیدا می کند. در جامعه اطلاعاتی صنایع گوناگون که طیف گسترده ای از مراکز تولید اطلاعات نوین تا کاربران آن را در تمام جوامع شامل می شود، اطلاعاتی شده و محور اقتصاد نوین قرار گرفته است. در واقع اطلاعات در جامعه اطلاعاتی نه تنها دارای ارزش اقتصادی است، بلکه محور اقتصاد قرار گرفته است(وبستر، ۱۳۸۰: ص۴).
    بسیاری از جوامع غربی و کشورهای پیشرفته آینده اقتصادی و حتی ---------- خویش را بر پایه اطلاعات و در رابطه با فاکتور های جامعه اطلاعاتی تنظیم کرده اند. این دولت ها آشکارا از شکل گیری و گسترش بزرگراه های اطلاعاتی و حمایت کمپانی های سود جو در این زمینه حمایت می کنند.
    «آلبرت گور» در ماه مارس ۱۹۹۴ در کنفرانس عمومی نمایندگان عالی مقام و تام الاختیار شورهای عضو «اتحادیه بین المللی ارتباطات راه دور» گفت: «هدف اصلی گسترش بزرگ راه های اطلاعاتی، تامین یک سرویس اطلاعاتی و عمومی جهانی است که برای تمامی اعضای جامعه ما قابل دسترسی باشد و به این طریق امکان نوعی گفتگوی جهانی را پدید آورد که در آن هر فرد بتواند سخن خود را بیان کند. زیر ساخت اطلاعاتی جهانی تنها یک استحاله عملی دموکراسی نخواهد بود، بلکه در واقع امر نیز عملکرد دموکراسی را با افزایش و گسترش مشارکت شهروندان در تصمیم گیریها، تقویت خواهد کرد»(به نقل از معتمد نژاد، ۱۳۸۲: ص۴).
    البته بیشتر سران کشورها، چشم انداز مناسب و دارای کارآیی را از آینده شکل گیری این بزرگراه های ا طلاعاتی به دست می دهند. ولی این تنها چهره ای از این فرایند است که طبق ادعای کشورهای توسعه یافته به گسترش دموکراسی می انجامد. از طرف دیگر آنها با حمایت از کمپانی های تولید تکنولوژیها و تجهیزات اطلاعاتی و خود اطلاعات مسئله سرمایه داری را مورد تایید و تاکید قرار می دهند.
    آلبرت گور سال بعد در کنفرانس سران هفت کشور بزرگ صنعتی جهان افزود: «دولت ایالات متحده آمریکا، در سال های اخیر به موازات ---------- ها و برنامه های یاد شده، در مورد تدارک پیشرفت و گسترش بزرگراه های اطلاعاتی در داخل آن کشور و در سطح جهانی، هدفهای برتری جویانه کمپانی های مختلف را مورد حمایت قرار می دهد(همان: ۱۳۸۲: ص۴).
    مانوئل کاستلز از نظریه پردازان برجسته جامعه اطلاعاتی در کتاب خود عصر اطلاعات(۱۳۸۰)، ماهیت اقتصاد جدید را با عنوان اقتصاد اطلاعاتی تعریف می کند. ساختار اطلاعاتی جهانی به صورت یک اقتصاد درهم تنیده نامتقارن یا نامتناظز بر محور سه منطقه اقتصادی عمده و فاصله ای روزافزون مناطق برخوردار از اطلاعات غنی و ثروت از یک سو و مناطق فقر زده و طرد شده در سوی دیگر سازمان دهی شده است. سه منطقه در عین حال پیرامونی دارند که از درون این پیرامون کشورهایی به درون مرکز جذب می شوند. آمریکای جنوبی برای آمریکای شمالی، اروپای شرقی برای اروپا و آسیا برای منطقه آسیا- اقیانوس آرام مناطق پیرامونی محسوب می شوند. خاور میانه نیز به مثابه یک کل، به شبکه مالی جهانی و تامین انرژی سیستم پیوستگی دارد. در آنچه که پیش از این در یک تقسیم بندی کلی«شمال-جنوب» خوانده می شد نیز تحولی در جریان است، از جمله «جنوب» به طور فزاینده ای از درون تقسیم می شود و برخی از قسمت های آن به داخل شمال جذب می شوند(پولادی، ۱۳۸۲: ص۴۴).
    اقتصاد اطلاعاتی جهانی به شدت نامتقارن است اما نه به شکل یک الگوی ساده یک مرکز و پیرامون های آن یا به صورت پهنه متقابل تمام عیار«شمال-جنوب». بنا به ارزیابی کاستلز اکنون چندین مرکز و پیرامون وجود دارد. هم شمال و هم جنوب در درون خود با چنان تنوع و و لایه بندی چندگانه ای مشخص می شوند که تقسیم بندی های پیشین معنای خود را از دست می دهند(همان: ص۴۴).
    در الگوی جدید تقسیم جهان ضمن اینکه برخی کشورها و برخی مناطق(از جمله بخش هایی از هند) با سرعت در حال رشدند و با شتاب وارد عرصه اقتصاد جهانی می شوند، مناطق دیگر که چنین اقبالی ندارند، با همان سرعت اهمیت خود را از دست می دهند و محکوم به طرد می شوند. با روندی که قطبی شدن درآمد در جهان دارد این مناطق به مناطق حاشیه نشین جهان نزول می کنند و به این ترتیب «جهان چهارم» را به وجود می آورند(کاستلز، ۱۳۸۴). به گفته کاستلز اقتصاد صنعتی یا باید اطلاعاتی و جهانی شود یا از گردونه خارج خواهد شد. مسیرهای توسعه در کشورهای جهان سوم دچار دگرگونیهای بنیادی می شود. در جهان سوم نیز کشورها به دلیل توانایی های متفاوت در پیوستی به فرایندهای اطلاعاتی و ظرفیت رقابت در گستره اقتصاد جهانی به سرعت از یکدیگر فاصله می گیرند و به این ترتیب باید گفت که مفهوم«جهان سوم» نیز منتفی می شود و کشورهایی که در زمره جهان سوم طبقه بندی می شوند، با سرنوشت تازه ای روبرو هستند که یا به اقتصاد جهانی جذب و یا از گردونه توسعه طرد می شوند(پولادی، ۱۳۸۲).
    بنابراین پیوستگی و ارتباط کشورهای جهان سوم به پیوستار جهانی- اطلاعاتی شدن، مسئله ای حیاتی برای شکل دهی و برسازی نقش آنها در آینده خواهد بود. البته خواست و اراده این کشورها برای ایجاد تغییرات لازم در ساختار اقتصادی و اطلاعاتی خود به تنها کافی نیست و نیروها و ساختار گسترده تر جهانی نیز در شکل دهی به آینده این کشورها اهمیت دارد. با توجه به فرمول اطلاعات –پردازش-بازیافت اطلاعات و پردازش مجدد و . . . که چرخه ای را تشکیل می دهد که به گسترش اطلاعات بر پایه اطلاعات می انجامد. انباشتگی اطلاعات از فاکتورهای ساخت اطلاعات، تکنولوژیهای اطلاعاتی و نیروی انسانی ماهر در زمینه اطلاعات که این چرخه به آن وابسته است، تاثیر می پذیرد. بنابراین کشورهای جهان سوم از نظر اطلاعاتی دچار شکاف هایی در درون خود و شکاف هایی با کشورهای پیشرفته می شوند. جهان چهارمی که کاستلز(۱۳۸۴) از آن صحبت می کند، فراتر از چارچوب کشورها و مرزهای ملی آنها است و در مقوله مکانی تعریف کردن این نابرابریها، نمی گنجد.
    ● توسعه اطلاعاتی
    امروزه مفهوم توسعه بر اهداف دیگری متمرکز شده است. از توسعه صنعتی به توسعه اطلاعاتی، چرخش بزرگی در نظریه های توسعه ایجاد کرده است. در این بحث مفهوم توسعه اطلاعاتی تعریف شده و نحوه اجرای برنامه های معطوف به پروژه توسعه در کشورهای جهان سوم تشریح می شود و به مشکلات این کشورها اشاره می شود و در ادامه کشور هند از نظر توسعه اطلاعاتی و فاکتورهای مختلف این شیوه از توسعه به عنوان نمونه مورد بحث قرار می گیرد.
    ویژگی اصلی توسعه اطلاعاتی تاکید بر دانش به عنوان منبع اصلی بهره وری است. در توسعه اطلاعاتی تولید ثروت و اعمال قدرت به توانایی تکنولوژیک جوامع و افراد بستگی دارد و کانون این توانایی فناوری اطلاعات است. از همین رو است که فرایند اصلی تولید دانش بهره وری اقتصادی، قدرت سیاسی، نظامی و ارتباطات رسانه ای در جوامع متکی بر شیوه توسعه اطلاعاتی به شدت از الگوی بهره وری اطلاعاتی تاثیر پذیرفته و به شبکه های جهانی ثروت و قدرت متصل شده است(حسینی مقدم و منتظر و حاجی میر عرب، ۱۳۸۳).
    موضوع توسعه اطلاعاتی و نظریات مربوط به آن نیز، از طرف کشورهای توسعه یافته برای اولین بار مطرح شده است. در اجلاس جنوا در ژوئیه ۲۰۰۱، گروه متخصصان Geant پیشنهاد حمایت از اداره الکترونیکی کشورهای فقیر به منظورتقویت دموکراسی و وضعیت حقوقی، فراهم شدن اشتراک اینترنت، ارتقاء سطح نوآوری در زمینه آموزش، تشویق شرکت ها برای سرمایه گذاری در طرحهای توسعه پایدار و ایجاد نهاد های محلی با استفاده از سیستم آزاد را مطرح کردند(ماتلار، ۲۳۸۳).
    نگارندگان گزارش سال ۲۰۰۱ برنامه سازمان ملل متحد در راستای توسعه اطلاعاتی تاکید می کنند که شبکه های تکنولوژیکی «در معرض تغییر دادن مدل توسعه» و «ایجاد شرایطی که امکان رسیدن در عرض یک دهه به پیشرفت هایی که در گذشته در طول نسل های بسیاری امکان پذیر بود»، قرار دارند. اما همچنان که ملاحظه می شود در کشورهای ثروتمند، برای هر دو نفر یک خط تلفن وجود دارد، در حالی که در کشورهای در حال توسعه هر خط برای ۱۵ نفر است(همان).
    موضوع توسعه اطلاعاتی در کشورهای جهان سوم، موضوعی پیچیده است. نحوه برخورد و استفاده کشورهای جهان سوم با تکنولوژیهای جدید ارتباطی در سرنوشت آنها تعیین کننده است. «آگبرن» در مورد دگرگونی و توسعه اجتماعی نظریه«فاصله فرهنگی» را مطرح می کند و ابراز می دارد که نوآوریها موجب می شود تا همیشه عده ای از کشورها از تکنولوژی عقب بمانند و همواره جزو خریداران و استفاده کنندگان تکنولوژیهای درجه دو و درجه سه کشورهای توسعه یافته قرار گیرند(رزاقی، ۱۳۸۱: ص۱۰۱).
    یکی از مشکلاتی که در کشورهای جهان سوم وجود دارد توجه به بعد سخت افزار و ورود بی حد و حصر تکنولوژی بدون ارزیابی صحیح بعد نرم افزاری جامعه است بدون پذیرش و آمادگی قبلی اقدام به ورود تکنولوژیهایی می کنند که بسیاری از انها صرفا سرگرم کننده و مخرب و زایید فرهنگ دیگر است(همان: ص۱۰۳).
    فرایند به کارگیری تکنولوژیها موجب افزایش اطلاعات و دگرگونی ساختارهای سنتی و اجتماعی کشورهای در حال توسعه خواهد شد، به طوری که تکنولوژیهای جدید، اولیت ها، مسائل و نگرانیهای خاصی جهت پذیرش و همکاری دول توسعه یافته و در حال توسعه پدید آورده اند و متاسفانه کشورهای در حال توسعه از داشتن موسسات کارآمد، در زمینه برنامه ریزی در ابعاد مختلف توسعه توانایی های اطلاعاتی و فناوریهای جدید ارتباطی، محرومند(همان: ص۹۹).
    هند یکی از کشورهایی است که سعی کرده است به صورت برنامه ریزی شده با مسئله توسعه اطلاعاتی برخورد کند. و اما باز هم به عنوان یک کشور در حال توسعه مشکلاتی را در همه جا گیر کردن استفاده مطلوب از تکنولوژیهای اطلاعاتی و خود اطلاعات دارد. کشور هند می تواند نمونه ای از تلاش های کشورهای در حال توسعه برای پیشرفت در زمینه اطلاعات در بستر یک برابر مکانی باشد. توسعه اطلاعاتی در چارچوب مرزهای ملی و برای عموم مردم مد نظر این شیوه توسعه می باشد که در داخل هند به اجرا درآمده است. در ادامه به اختصار چگونگی این روند و میزان موفقیت هند در رابطه با موضوع توسعه اطلاعاتی می پردازیم.
    در اواسط دهه ۱۹۸۰ تعداد خطوط تلفن در هند بسیار محدود بود و برای هر هزار نفر تنها چهار خط تلفن وجود داشت، علت نابسامانی سیستم مخابراتی را می توان در عواملی چون تکیه بر تکنولوژی عاریتی، پیوند تکنولوژیک، تمرکز گرایی و فقدان تعهد ملی برای توسعه منابع انسانی خلاصه کرد. با وجود این در نیمه دوم ۱۹۸۰ پیشرفت هایی در عملکرد و کارآیی سیستم مخابراتی هند حاصل شد(هنسون و رولا، ۱۳۷۳: ص۹۳).
    شبکه مخابراتی هند تا سال ۱۹۹۵ تنها در شهرها متمرکز بود و هزینه های شگفت آور هنوز به عنوان عامل بازدارنده در توسعه این شبکه محسوب می شد. در آن زمان هیچ تلفن روستایی وجود نداشت. بعدها هند تولید سیستم مکالمه خودکار روستایی را در داخل کشور آغاز کرد(همان: ص۹۵). هند سعی کرد تا به جای سیستمهای مخابراتی متداول، از سیستم دیجیتال برای برآوردن نیازهای ناشی از ترافیک سنگین تلفنی استفاده کند. دولت برای تحقق این هدف ترجیح داد تا از تکنولوژیهای بومی و وارداتی در کنار هم استفاده کند و هر دو بخش دولتی و خصوصی را برای این کار مامور کرد. سیستمهای دیجیتال از فرانسه وارد شدند و دستگاه های کنترل فرایند کار با همکاری ژاپن ساخته شدند(همان: ص۹۳).
    تکنولوژی های تصویری امروزه کاربردها و مصارف زیادی یافته است و مردم هند از این وسیله برای پر کردن اوقات فراغت خود استفاده می کنند. مردم به جای رفتن به سینما ترجیح می دهند با صرف هزینه کمتر و آسایش بیشتر فیلم های سینمایی را در خانه خود ببینند. کسانی که قادر به خریدن دستگاه های تصویری نیستند برای پر کردن اوقات خود از کلوپ های ویدیویی استفاده می کنند. از این وسیله ارتباطی همچنین برای آموزش در زمینه پزشکی، مهندسی و امور مشابه استفاده می شود. مردم هند علاقه خاصی به ویدیو و تلویزیون از خود نشان داده و با دیدی مثبت به آن نگاه می کنند(همان: ص۱۰۰).
    امروزه در هند از وسایل و تکنولوژیهای صوتی تصویری در معابد و بویژه برای مراسم مذهبی استفاده می کنند. این گونه از نوارهای تصویری نقش کاهن را در مراسم مذهبی کاهش داده است ولی استفاده از آنها بین مردم بویژه در مراسم مذهبی با استقبال روبرو بوده است. استفاده از میکرو تکنولوژیها و تکنولوژیهای سبک وسیله مناسبی برای انتقال پیام رهبران مذهبی شده است. با این پیش زمینه هند توانست گام های بعدی را برای ساختن یک زیر ساخت مناسب اطلاعاتی بردارد. تکنولوژیهای مختلف کاربردهای مناسب خویش را متناسب با فرهنگ بومی و خصوصیات اقتصادی هند یافته بودند. هند امروزه از ارتباطات ماهواره ای و اینترنتی به صورت بسیار وسیعی استفاده می کند.
    و این در حالی است که بسیاری از کشورهای جهان سوم، دغدغه اطلاعاتی شدن را دارند و در این زمینه تلاش می کنند. تلاش های این کشورها به گسترش امکانات جدید در میان مردم این جوامع انجامیده است. اما به دلایل ساختاری و پایه ای و جمعیت زیاد این کشورها این پروژه به کندی انجام می گیرد. در کشورهای جنوب غربی آسیا در سال ۲۰۰۱ میلادی، با مجموع ۷۷/۸ میلیون خط ثابت در حال کار و ۴/۳۱ میلیون مشترک تلفن همراه، ۵/۷ درصد دارندگان خطوط تلفن ثابت و ۳ درصد از مشترکین تلفن همراه را در جهان تشکیل می دهند. در همین سال ضریب نفوذ تلفن در منطقه ۴/۱۳، تلفن همراه ۷/۱۱ و اینترنت ۲/۵ بوده است نسبت به سال قبلش به ترتیب ۱۰ و ۱۲ درصد رشد داشته است. اما رشد اینترنت در این سال ها ۵۰ درصد بوده است که در عرض ۱۰ سال ۹۰ درصد افزایش داشته است(زارعیان، ۱۳۸۲).
    در آفریقای فقیر نشین، فقر نقش عمده و مهمی در بررسی علل عقب ماندگی رشد اینترنت ایفا می کند. به گونه ای که هزینه ماهانه اتصال به اینترنت در آفریقا از درآمد متوسط ماهیانه یک فرد بیشتر است. در حالی که هزینه های دسترسی به اینترنت در آمریکا، تنها یک درصد متوسط درآمد ماهانه فرد است(محسنیان راد، ۱۳۸۲).
    تاخیر در توسعه اطلاعاتی در کشورهای در حال توسعه می تواند در مواجهه با جدیدترین تکنولوژی های اطلاعاتی، آنها را در موقعیتی قرار دهد که با استفاده از جدیدترین و کاربردی ترین فناوریها، سریعتر و بهینه تر، به توسعه اطلاعاتی در کشورهای خود بپردازند. فیبر نوری یک تار مو از جنس شیشه است که امکان انتقال هزاران خط تلفن، دیتا و تصویر را به طور همزمان فراهم کند. این قابلیت عظیم باعث شد، تا این صنعت در دو دهه اخیر پیشرفت قابل ملاحظه ای داشته باشد و به عنوان یک بن(پی بستر) شبکه های طلاع رسانی به جامعه اطلاعاتی معرفی شود. هم اکنون با توجه به همین قابلیت، شبکه انتقال بین المللی و داخلی اکثر کشورهای جهان فیبر نوری است و پروژه های مهمی در سطح بین المللی اجرا شده است. اکثر کشورهای توسعه یافته در زمینه ارتباطات و غناوری اطلاعات به موقعیت های غیر قابل مقایسه با اسیر کشور ها دست یافته اند، که نتیجه توسعه زیر ساخت ها یا شبکه های انتقال بوده است(بهرام پور، ۱۳۸۲).
    با وجود این موقعیت ها که برای کشورهای جهان سوم وجود دارد، پروژه توسعه اطلاعاتی در این کشورها می تواند بسیار سریعتر از این پروژه در غرب طی شود. اما پر کردن شکاف اطلاعاتی میان این کشورها و کشورهای توسعه یافته، مسئله ای نیست که به سادگی قابل حل باشد.
    ● نتیجه گیری
    اطلاعات توانسته خود را به عنوان عنصر اصلی و پایه در گذران زندگی روزمره در جهان جا باندازد. امروزه مفوم جامعه اطلاعاتی به شرایطی اشاره می کند که در آن اطلاعات به عنوان یک عنصر ضروری دوام مطرح است بدبن معنا که تنها کسانی می تواند بر اوضاع و شرایط مسلط باشند که به گونه ای بر سر جریان اطلاعات قرار داشته باشند. اقتصاد در سراسر دنیا به شدت اطلاعاتی می شود و همین موضوع نابرابری ها را در زمینه اطلاعاتی شدن در سراسر دنیا به وجود آورده است. جریان اطلاعات به شدت تحت شرایط بازار اقتصادی و شرکت های فراملی درآمده است و این موضوع می تواند برای آینده بشیریت خطرناک باشد. توسعه اطلاعاتی تنها راهی است که کشورهای جهان سومی می توانند انتخاب کنند. امروزه تداوم شیوه های قدیمی توسعه تنها به عقب ماندگی هر چه بیشتر این کشورها می انجامد و آنها مجبورند نیروها و امکانات خویش را برای راه اندازی یک بستر و زیرساخت اطلاعاتی مناسب با فرهنگ و زمینه اجتماعی به کار ببرند. توسعه اطلاعاتی رادای دو بعد سخت افزاری و نرم افزاری است. امروزه کشورهای توسه نیافته از هر دو نظر دچار نوعی وابستگی جدید اطلاعاتی به کشورهای توسعه یافته شده اند. به نظر می رسد که دانش بومی و ترکیب آن با دانش خارجی در زمینه تکنولوژیهای اطلاعاتی و چگونگی استفاده از آن می تواند به ایجاد بسترهای کاربردی اطلاعاتی برای یک توسعه مطلوب عمل کند.

    پارسیان (شاپرزفا)









    نویسنده: آوات - رضانیا
    منابع
    ۱. استیونسن.ن(۱۳۸۴)، رسانه های جدید و جامعه اطلاعاتی، ترجمه پیروز ایزدی، ، فصلنامه رسانه سال شانزدهم شماره ۲
    ۲. بهرام پور.ش(۱۳۸۳)، انسجام اجتماعی در جامعه جهانی: نیم نگاهی به وضعیت ایران، بر گرفته از آدرس زیر: www.bashgah.net/topics-۱۵۳۳pageo=۲kc=-.html
    ۳. بهرام پور.ش(۱۳۸۲)، فناوری های نوین فرهنگی و چالش های فرهنگی در ایران، بر گرفته از آدرس زیر: www.bashgah.net/pages-۵۷۲.html
    ۴. تامپسون.ج(۱۳۸۰)، رسانه ها و مدرنیته: نظریه اجتماعی رسانه، ترجمه مسعود اوحدی، تهران: نشر سروش
    ۵. پولادی.ک(۱۳۸۲). بررسی کتاب عصر اطلاعات، کتاب ماه علوم اجتماعی، شماره ۶۹-۷۰
    ۶. جرالد.س و جان ای. ل(۱۳۷۴)، ارتباطات فراملی و جهان سوم، ترجمه طاهره ژیان احمدی، انتشارات مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه ها
    ۷. حسینی مقدم.م و دیگران(۱۳۸۳)، توسعه اطلاعاتی در آسیای غربی، بر گرفته از آدرس زیر: www.bashgah.net/pages-۱۴۷۲.html
    ۸. رزاقی.ا(۱۳۸۱)، نظریه های ارتباط جمعی، تهران: نشر پیکان
    ۹. زارعیان.ا(۱۳۸۲)، جامعه اطلاعاتی در جنوب غربی آسیا، بر گرفته از آدرس زیر: www.bashgah.net/pages-۶۱۸۳.html
    ۱۰. شکرخواه.ی(۱۳۸۲)، جامعه اطلاعاتی در کشورهای جنوب و صدای جهان سومی ها در شهر ثروت و سیاست، برگرفته از آدرس زیر: www.bashgah.nt/topics-۵۰۵-page۳۰--.html
    ۱۱. شکر خواه.ی(۱۳۸۴)، جامعه اطلاعاتی: چند دیدگاه بنیادی،، فصلنامه رسانه سال شانزدهم شماره ۲
    ۱۲. کاستلز.م(۱۳۸۴)، عصر اطلاعات، ترجمه علیقلیان و خاکباز، تهران، نشر طرح نو، جلد اول
    ۱۳. کمالی پور(۱۳۸۲)، بومی کردن اینترنت، بررفته از آدرس زیر: www.bashgah.net/pages-۱۰۸۷۵.html
    ۱۴. لیون.د(۱۳۸۴)، جامعه نظارتی: مسیرهای جدید در تئوری، ترجمه لیدا کاوسی، فصلنامه رسانه سال شانزدهم شماره ۲
    ۱۵. ماتلار.ا(۱۳۸۳)، فراموش شدگان جامعه الکترونیکی، ترجمه سهیلا قاسمی، برگرفته از آدرس زیر: www.bashgah.net/page-۱۱۰۵.html
    ۱۶. ماسودا.ی(۱۳۸۴)، چیستی جامعه اطلاعاتی، ترجمه سید محمد مهدی زاده، فصلنامه رسانه سال شانزدهم شماره ۲
    ۱۷. محسنیان راد.م(۱۳۸۲)، به سوی برنامه ریزی همه جانبه الکترونیکی، بر گرفته از آدرس زیر: www.bashgah.net/pages-۱۱۲۹.html
    ۱۸. معتمد نژاد.ک(۱۳۸۲)، چشم انداز جهانی جامعه اطلاعاتی، برگرفته از آدرس زیر، www.bashgah.net/modules.php
    ۱۹. وبستر.ف(۱۳۸۰)، نظریه های جامعه اطلاعاتی، ترجمه اسماعیل قدمی، تهران: انتشارات قصیده سرا
    ۲۰. هنسون.ج . رولا.ا(۱۳۷۳)، تکنولوژیهای جدید ارتباطی در کشورهای در حال توسعه، ترجمه داوود حیدری، تهران انتشارات مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه ها

  5. Top | #133
    پارسیان (شاپرزفا)
    Bauokstoney آنلاین نیست.
    ورود به پروفایل ایشان

    عنوان کاربر
    ناظـر ســایت
    تاریخ عضویت
    Jan 1970
    شماره عضویت
    3
    نوشته ها
    72,809
    میانگین پست در روز
    4.50
    حالت مـن:
    Asabani
    تشکر ها
    1,464
    از این کاربر 18,850 بار در 14,692 ارسال تشکر شده است.

    موضوع پیش فرض بمباران اطلاعاتی در قرن جدید!!

    در سالهای نه چندان دور، محیط دریافت و ارائه اطلاعات محدود به خانواده و احیانا محیط کار می شد، پدر خانواده در بدو ورود به منزل، اطلاعات لازم را از طریق همسر، فرزندان، مبادله کرده و فردای آن روز اطلاعات دریافتی را در محیط کار (در جامعه های صنعتی) به دیگران انتقال می داد.












    پارسیان (شاپرزفا)











    در سالهای نه چندان دور، محیط دریافت و ارائه اطلاعات محدود به خانواده و احیانا محیط کار می شد، پدر خانواده در بدو ورود به منزل، اطلاعات لازم را از طریق همسر، فرزندان، مبادله کرده و فردای آن روز اطلاعات دریافتی را در محیط کار (در جامعه های صنعتی) به دیگران انتقال می داد.
    در آن روزها سرعت گردش اطلاعات بسیار ضعیف بوده بطوری که حتی خبر درگذشت پادشاهان شاید بعد از گذشت زمان طولانی به اطلاع مردم شهرها و روستاها رسیده و حتی بعضی از مردم از شنیدن چنین اطلاعاتی محروم بودند.
    سوال اساسی اینجا است آیا در زمان حاضر چنین سیکل اطلاع یابی و اطلاع رسانی قابل فرض است؟
    تصور کنید کارمندی را که ساعت ۸ صبح کارش را در دفتر خود آغاز می کند اتاقش دارای کامپیوتری است که متصل به خط اینترنت است و کافی است در قسمت صفحه مربوطه کوچک ترین کلمه را تایپ نماید بعد از چند ثانیه هزاران اطلاعات پیرامون کلمه درخواستی ظاهر می شود.
    مراودات اداری با کارمندان و رد و بدل شدن اطلاعات بوسیله تلفن، فاکس و ایمیل را نیز باید به آن اضافه کرد.
    و اما ادامه فرض، فرد در پایان ساعت کاری به منزل بر می گردد و در داخل محیط خانواده جدای از ردوبدل شدن اطلاعات با اعضای خانواده، خود را در مقابل وسیله ارتباط جمعی به نام "تلویزیون" قرار می دهد که با وسائل جانبی آن و با مشاهده کانال های زیاد و متفاوت از کشورهای گوناگون، با تمام جهان ارتباط برقرار می کند.
    علاوه بر این از تأثیرات و وجود وسائل دیگری چون تلفن همراه، با امکانات خاص خود چون SMS/ MMS/GPRS و روزنامه ها و مجلات گوناگون نیز نمی توان چشم پوشی کرد.
    در چنین شرایطی و در دنیای کنونی که به انفجار اطلاعات لقب گرفته و هجمه های گوناگون اطلاعات از طریق وسائل مختلف، بر افکار انسانی حمله ورند، انسان چاره ای جز انتخاب و گزینش اطلاعات مورد نیاز ندارد.
    آری فرصت کم است و اطلاعات زیاد و وسایل ارتباطات جمعی و حتی خصوصی، مردم جامعه را هدف قرارداده و اطلاعات گوناگون را از جنبه های مختلف به آنها ارائه می دهند.
    با این تفاسیر سوال اینجا است.
    - روابط عمومی ها با وجود گستردگی و هجمه های گوناگون اطلاعات چقدر می توانند بر افکار عمومی تأثیر گذار باشند.
    - آیا مخاطبین روابط عمومی ها خاص هستند یا عام.
    - آیا وجود اختراعات سریع و روزانه وسائل الکترونیکی و ارتباطی، کار روابط عمومی ها را آسان یا سخت می نماید.
    - با وجود اینهمه اطلاعات، مخاطبین با پیام ما چطور ارتباط برقرار می کنند.
    - با وجود فرصت کم مخاطب و گوناگونی اطلاعات دریافتی، چطور می توانیم با مخاطب ارتباط برقرار نمائیم.
    خلاصه کلام، با وجود "بمباران اطلاعات" توسط رسانه های مختلف، و فراوانی پیام ها، عقلانی و منطقی به نظر می رسد مخاطب تنها اطلاعاتی را دریافت نماید که مفید بوده و در زندگی و کار او تاثیرگزار باشد.
    اینجاست که علم روابط عمومی بعنوان "هنر هشتم" در ارائه اطلاعات به "مخاطبین خاص" مطرح می شود. اطلاعاتی که می بایست دارای ویژگی ها و خصوصیاتی باشد که مخاطب را با وجود مشکلات شدید روزمره و با وجود فراوانی اطلاعات گوناگون در زمان کوتاه به خود جلب نماید.
    به نظر نگارنده، اطلاعات و پیام ها می تواند شامل ویژگی های زیر باشد:
    ۱) پیام هائی انتخاب شود که نیاز اصلی و از دغدغه های مخاطب باشد: روابط عمومی ها حتی الامکان پیام هائی را انتخاب نمایند که مخاطب به آن نیاز اساسی دارد. اگر اطلاعات ارسالی، اطلاعاتی عادی و پیش پا افتاده باشد و سازمان بیشتر برای معرفی نام خود اقدام کرده باشد بعد از گذشت مدت زمانی در ارائه اطلاعات به مخاطبین دچار مشکل اساسی خواهد شد.
    ۲) پیام ها خلاصه و کوتاه باشد: با وجود بمباران اطلاعات توسط رسانه های مختلف، روابط عمومی هایی موفق خواهند بود که پیام های ارائه شده خود را کوتاه و مختصر بیان نموده بطوری که مخاطب با نگاه اولیه مفهوم پیام را درک نموده و نیاز به صرف وقت طولانی برای درک پیام نداشته باشد.
    ۳) جذابیت های بصری و کلامی در پیام: هر اندازه پیام ها دارای جذابیت بصری و کلامی باشد، مخاطب بیشتری را می توان به خود جلب نمود، اطلاعاتی که بی روح و فاقد ریتم کلامی و بدون جذابیت های بصری و هنری باشند، به جائی راه نمی برند، و ما را در ارتباط با مخاطب دچار مشکل می سازد.
    ۴) پیام ها می بایست ساده و قابل فهم باشد: هرچقدر پیام ها عاری از کلمات پیچیده، تخصصی و غیر قابل فهم باشد پیام رسان را در رسیدن به مقصود یاری داده و می توان در جهت رسیدن به هدف مورد نظر امیدوارتر بود.
    ۵) دقت در انتخاب نوع وسیله انتقال پیام: نوع وسیله انتقال پیام و تاثیرگذار بودن آن بر مخاطب بر کسی پوشیده نیست وسایل و کانال هائی باید انتخاب شود که مخاطبین بیشتری را در برگرفته و برای مردم این نوع وسائل جذابیت داشته باشد.
    به غیر از موارد فوق، موارد دیگری نیز وجود دارد که ما را در رسیدن به هدفمان یاری می دهد.

    پارسیان (شاپرزفا)

  6. Top | #134
    پارسیان (شاپرزفا)
    Bauokstoney آنلاین نیست.
    ورود به پروفایل ایشان

    عنوان کاربر
    ناظـر ســایت
    تاریخ عضویت
    Jan 1970
    شماره عضویت
    3
    نوشته ها
    72,809
    میانگین پست در روز
    4.50
    حالت مـن:
    Asabani
    تشکر ها
    1,464
    از این کاربر 18,850 بار در 14,692 ارسال تشکر شده است.

    موضوع پیش فرض ناکارآمدی اپک کتابخانه ملی

    در این مقاله سعی شده است با ذکر مثالهای عینی و اشتباهات پیش پا افتاده ناکارآمدی فهرست پیوسته و کتابشناسی ملی برای استفاده کننده گان از خدمات کتابخانه ملی بیان شود.












    پارسیان (شاپرزفا)











    ● مقدمه
    کتابخانه ملی قلب تبنده هر کشور در زمینه میراث فرهنگی و پشتوانه از انتشارات ملی است . دو وظیفه مهم کتابخانه ملی :
    ۱) جمع آوری یک نسخه از تمامی انتشاراتی (کتب) که در کشور نشر می یابد که این امر به وسیله قانون واسپاری انجام می شود
    ۲)تهیه و نگهداری میراث انتشاراتی و فرهنگی و به عنوان یک هویت فرهنگ
    در کنار این وظایف و اهداف کتابخانه ملی یکی از وظایف مهم هر کتابخانه ملی تهیه و انتشار کتابشاسی های معتبر چه به صورت چاپی و خصوصاْ الکترونیکی می باشد. که نخستین کتابشناسی های کتابخانه ملی ایران به صورت چاپی عرضه می شد و پس از آن طی سالهای گذشته به صورت CD نیز تهیه می شد که طی دو شماره اخیر آن به صورت DVDنیز انتشار یافته است. اما قسمت اخر این که مورد بحث واقع می شود سیستم اوپک یا فهرست پیوسته کتابخانه ملی است که به تازگی یا عبارتی چند سالی است که بر روی شبکه وب قرار گرفته است.
    در این مقاله سعی شده است با ذکر مثالهای عینی و اشتباهات پیش پا افتاده ناکارآمدی فهرست پیوسته و کتابشناسی ملی برای استفاده کننده گان از خدمات کتابخانه ملی بیان شود.
    آیا تاکنون برای جستجو اطلاعات کتابشناسی و یا فهرست نویسی منابع به سایت کتابخانه ملی( اپک) مراجعه نموده اید؟ حتماْ و حتماْ هم به فهرستهای عجیب و غریب یک مدرک(خصوصاْ ) یک کتاب برخورده اید. مثلا به دنبال جستجوی کتابی در سیستم اوپک کتابخانه ملی با عنوان دنیای ممکن از تیبورمند هستید فکر می کنید بعد تایپ این عبارت و اجرای عملیاتی جستجو به چه اطلاعاتی دست می یابید ، درست است ، نتیجه جستجو به صورت زیر ارائه می شود :
    سرشناسه : م ن د، ت ی ب ور
    Mende, Tibor‬
    عنوان و نام پدیدآور : دن ی ائ ی م م ک ن / ت ی ب ور م ن د؛ ت رج م ه ب : م ه رگ ان
    مشخصات نشر : [ت ه ران ].
    مشخصات ظاهری : ص ۱۰۹
    وضعیت فهرست نویسی : ف ه رس ت ن وی س ی ق ب ل ی
    شماره کتابشناسی ملی : ‭۴۸۹۶۷
    آیا این گونه اطلاعات کتابشناسی در خور کتابخانه ملی است؟ و آیا مورد پذیرش یک کتابدار تجربی کتابخانه عمومی است، چه برسد به یک کتابدار متخصص در امر فهرستنوسی؟
    قضاوت بر عهده خود شما است.
    نمونه های بسیاری در امر بازیابی اطلاعات کتابشناسی است که فاقد اصول اولیه فهرستنویسی است چه برسد به اینکه اکثر فهرست های اوپک کتابخانه ملی فاقد شماره رده بندی LC و دیویی است .
    اما با مقایسه اوپک کتابخانه ملی با اوپک های کتابخانه کنگره و بریتانیا متوجه می شویم که اوپک کتابخانه ملی به عنوان یک اوپک از استاندارد خاصی چه در زمینه فهرستنویسی و چه بازیابی استفاده نمی کند در مقابل اوپک های کتابخانه های کنگره و بریتانیا آنچنان قوی است که کمتر و شاید هم به ندرت درچار این نقایص ابتدایی خصوصا در امر فهرستنویسی می باشند.
    ۲)عوامل ناکارآمدی سیستم اوپک کتابخانه ملی
    من در اینجا به چند عامل که باعث ایجاد چنین بی قاعدگی و بلوشی در اوپک کتابخانه ملی شده است اشاره می نمایم:
    ۲-۱) عدم وجود مدیریت کارا و غیر متخصص بر امر فهرست نویسی و اداره آن
    ۲-۲) استفاده از نیروی غیر متخصص و غیر آگاه در امر فهرستنویسی
    ۲-۳)استفاده از سیستم یا نرم افزار کتابخانه ای ناکارا و نامناسب به توجه به رسالت کتابخانه و حجم مدارک بالا
    ۳) بحث و نتیجه گیری
    حال به توضیح هر کدام از موارد بالا و ارائه پیشنهاد جهت بهبود وضعیت اوپک کتابخانه ملی می پردازیم.
    ۳- ۱) اولین عامل و شاید مهم ترین عامل این نابسامانی، عدم مدیریت کارا و حاکمیت مدیریت غیر تخصصی بر کتابخانه ملی از ابتدا تا کنون که از وجود مدیران غیر متخصص (کتابدار)در امر اداره کتابخانه استفاده شده است و همین عامل عدم آشنایی مدیران به مسائل کتابداری و اطلاع رسانی باعث شده که این امر نیز تحت شعاع قرار گیرد.
    ۳-۲) دومین عامل استفاده از نیروی غیر متخصص و آگاه به مسائل فهرستنویسی که باعث شده اطلاعات فهرست نویسی از همان ابتدا چه بصورت CD و چه اکنون به صورت اوپک به صورت ناقص بسیار پر اشتباه ظاهر شود. برای رفع این مشکل باید از وجود کتابدارانی متخصص و ناظر در امر فهرستنویسی بهره برد.
    ۳-۳) سومین و یکی دیگر از عوامل مهم که از ابتدای انتشار CD کتابشناسی ملی ایران و تا کنون که به صورت اوپک استفاده می شود و این امر بر مشکلات دیگر فرایند فهرستنویسی و بازیابی اطلاعات افزوده است انتخاب غلط و یک جانبه نرم افزار پشتیبان از اطلاعات کتابشناسی ملی است که در عمل ثابت می شود این نرم افزار داراری ریزش کاذب بسیار در امر جستجو و بازیابی اطلاعات می باشد برای حل این مشکل یا باید هر سریع تر نسبت به برطرف نمودن معایب این نرم افزار بویژه در محیط وب اقدام نمود یا از وجود نرم افزاری قدرتمند تر با گستره عملیاتی بیشتر در امر بازیابی مثل سیتم نرم افزاری تحت وب نوسا (سیمرغ) استفاده نمود.
    به امید روزی که ما کتابداران شاهد روبرو شدن با فهرستهای ناقص و غیر مرتبط در امر بازیابی نباشیم و کتابخانه ملی هر چه سریعتر نسبت به برطرف نمودن این نقایص اقدام نماید.

  7. Top | #135
    پارسیان (شاپرزفا)
    Bauokstoney آنلاین نیست.
    ورود به پروفایل ایشان

    عنوان کاربر
    ناظـر ســایت
    تاریخ عضویت
    Jan 1970
    شماره عضویت
    3
    نوشته ها
    72,809
    میانگین پست در روز
    4.50
    حالت مـن:
    Asabani
    تشکر ها
    1,464
    از این کاربر 18,850 بار در 14,692 ارسال تشکر شده است.

    موضوع پیش فرض آشنایی با ---------- اطلاع رسانی

    آشنایی با ---------- اطلاع رسانی


    در باب اینکه چه چیزی ---------- اطلاع رسانی (Information Policy) را تشکیل می دهد توافق نظر نیست سند انتشار یافته یونسکو در سال ۱۹۹۰، با عنوان ---------- های ملی اطلاع رسانی ---------- را این گونه تعریف می کند: مجموعه اصول و راهبردهایی که راهنمای مسیر عمل برای دست یافتن به هدف است.







    پارسیان (شاپرزفا) پارسیان (شاپرزفا) پارسیان (شاپرزفا)
    ۲
    ۱
    پارسیان (شاپرزفا) پارسیان (شاپرزفا) پارسیان (شاپرزفا)




    پارسیان (شاپرزفا)











    در باب اینکه چه چیزی ---------- اطلاع رسانی (Information Policy) را تشکیل می دهد توافق نظر نیست
    سند انتشار یافته یونسکو در سال ۱۹۹۰، با عنوان ---------- های ملی اطلاع رسانی ---------- را این گونه تعریف می کند: مجموعه اصول و راهبردهایی که راهنمای مسیر عمل برای دست یافتن به هدف است.
    در قلمرو اطلاع رسانی، در خصوص اینکه هدف (یا هدف ها) چه باشد، مسائلی وجود دارد که عمدتآ ناشی از سرشت منابع اطلاعاتی است.
    اطلاعات، چند وجهی است و با قلمروهای زیادی سروکار دارد؛ هم وجه اقتصادی دارد و هم وجه اجتماعی.
    از این رو، ---------- اطلاع رسانی نیز چند وجهی است و می تواند هدف های مختلفی را دنبال کند که برخی با یکدیگر در تعارض هستند؛ مانند تعارض اصل حفظ حریم خصوصی افراد در برابر اصل آزادی دسترسی به اطلاعات، و تعارض حق پدیدآورنده با حق بهره برداری از اندیشه ها. بنابراین، اگرچه در ادبیات اطلاع رسانی غالبآ از ---------- اطلاع رسانی سخن می گویند، اما بهتر است از ---------- های اطلاعاتی سازگار و گاه متعارض سخن بگوییم.
    ● چرا ---------- اطلاع رسانی مهم است؟
    ---------- اطلاع رسانی دو تأثیر عمده بر اقتصاد ملی یا فراملی دارد. نخست آنکه بر رشد و توسعه صنایع اطلاع رسانی تأثیر می گذارد.
    در بُعد گسترده، صنایع اطلاع رسانی شامل نیمه رساناها، سخت افزار رایانه و صنعت های جنبی آن، نرم افزار، نشر (چه سنتی و چه الکترونیکی)، خدمات اطلاع رسانی، ارتباطات راه دور، و تولید و پخش برنامه های رادیویی و تلویزیونی می شود.
    این صنایع در بسیاری از اقتصادهای توسعه یافته، هر روز بخش بیشتری از تولید ناخالص ملی را به خود اختصاص می دهد و هر جا که امکان صادرات فراهم باشد، عامل درآمد ناخالص ملی به شمار می آیند. توسعه بومی این گونه صنعت ها نشانه آن است که کشور به ابزارها و خدمات لازم برای بهره گیری مؤثر از منابع اطلاع رسانی دسترسی دارد.
    نکته دوم و مهم تر اینکه ---------- هایی که به کار بسته می شوند، می توانند حدود استفاده از منابع اطلاعاتی را برای همه بخش های اقتصادی و اجتماعی تعیین کنند. این وضع در نتیجه تصمیم دولت برای استفاده از محصولات و خدمات خاص به وجود می آید.
    بهره برداری مؤثر از اطلاعات، چه در بخش عمومی و چه در بخش خصوصی، به صورت تصاعدی بر کل اقتصاد تأثیر می گذارد. گزارش نهایی ۱۹۹۳ کمیسیون اروپا که می گوید: "ثروت کشورها بیش از پیش بر شالوده آفرینش و بهره گیری از دانش استوار می شود"، نشان وقوف بر این نکته است.
    در گزارش زیر ساخت ملی اطلاع رسانی ایالات متحده: برنامه هایی برای عمل (۱۹۹۳)، یا در سند ---------- گذاری سنگاپور با عنوان فناوری اطلاع رسانی ۲۰۰۰، مشابه همین گفته ها را می توان یافت.
    ● دامنه ---------- اطلاع رسانی
    ---------- های مربوط به فعالیت های اطلاع رسانی را می توان در ۶ عرصه تدوین کرد:
    ▪ قانون گذاری
    ▪ تدوین مقررات
    ▪ توسعه زیرساخت ها
    ▪ تأمین خدمات
    ▪ ---------- های آموزشی
    ▪ ---------- های اطلاع رسانی فرهنگی
    بعد بین المللی ---------- اطلاع رسانی بیش از پیش در حال اهمیت یافتن است. این خود بازتاب جهانی شدن فعالیت های اطلاع رسانی است.
    ---------- های بین المللی اطلاع رسانی طیف گسترده ای را دربر می گیرد؛ از حفاظت مالکیت فکری و جلوگیری از آلودگی فرهنگی و انتقال داده های الکترونیک میان کشورها گرفته، تا هماهنگ کردن استانداردهای فنی.
    ● مدیریت و کاربرد اطلاعات در دولت
    دولت ها بزرگ ترین گردآوران و عرضه کنندگان اطلاعات در هر کشور هستند. از این رو، هر اندازه دولت اصول مدیریت منابع اطلاعات را بهتر به کار بندد و فناوری های رایانه ای و ارتباطات دوربرد را بهتر به خدمت گیرد، به همان اندازه بر بازدهی و کارآمدی کلی همه ---------- های خود و ---------- های مربوط به اطلاعات تأثیر خواهد گذاشت.
    بسیاری از کشورها، از جمله ایالات متحده و انگلستان، تدوین و اجرای ---------- های مدیریت اطلاعات را در محدوده دولت آغاز کرده اند. اتخاذ چنین سیاستی برای برنامه ریزی می تواند چند فایده داشته باشد: شناسایی بهتر الزامات اطلاع رسانی؛ تجدید نظر و طراحی مجدد فرایندها و رویّه ها؛ مدیریت بهتر مراقبت های بهداشتی؛ افزایش درآمدهای مالیاتی؛ شناسایی بهتر و پیش بینی گرایش های جمعیتی و اجتماعی.
    به کار بستن اصول مدیریت اطلاعات در دولت می تواند اثرات سودمند دیگری نیز داشته باشد. دولت ها تأمین کنندگان بزرگ محصولات و خدمات فناوری اطلاعاتی اند و به همین دلیل تأثیر زیادی در بازار می گذارند. دولت ها می توانند برای بخش های دیگر جامعه سرمشق باشند.
    برای مثال، از طریق پیشتازی در استفاده از فناوری، باب کردن شیوه الکترونیکی تأمین تدارکات دولتی (و بدین ترتیب تسهیل بازرگانی الکترونیکی)، و الزام به رعایت استانداردهای ملی و بین المللی، مانند استانداردهای ارتباطات نظام های باز (اُ.اس.آی.).
    اتحادیه اروپایی بر اتخاذ استانداردها تأکید خاصی می ورزد و متوجه است که امکان اجرای عملیات کشورهای عضو در قلمرو یکدیگر و پیوند میان شبکه های مختلف برای مدیریت های هر دولت عضو، ساز و کار مهمی برای یکپارچگی بلند مدت جامعه اروپا به عنوان یک کل است.
    دومین حوزه ---------- گذاری در عرصه اطلاعات دولتی، موضوع تأمین این گونه اطلاعات برای جامعه است. پرسش های اساسی که چنین سیاستی باید به آن پاسخ بگوید، عبارتند از: جامعه چه اطلاعاتی می خواهد؟ چه اطلاعاتی به صورت الکترونیکی است؟ به کمک چه ابزارهایی می توان آن را توزیع کرد؟ چگونه می توان این اطلاعات را در دسترس همه قرار داد؟ به کارگیری فناوری های پیشرفته برای انتقال اطلاعات دولتی در بسیاری از کشورها توسعه جدی یافته است.
    اطلاعات دولتی در امریکا، انگستان، و اتحادیه اروپا به صورت الکترونیک در آمده و از راه اینترنت اشاعه داده می شود. دکه های الکترونیک در اماکن عمومی و تابلوهای آگاهی رسانی الکترونیکی، رسانه جدید انتقال اطلاعات بخش دولتی شده اند. برای مثال فد ورلد در ایالات متحده، تابلوی آگاهی رسانی الکترونیکی است که نهادی به نام "خدمات ملی اطلاع رسانی فنی" وابسته به وزارت بازرگانی آن را ایجاد کرده است.
    این تابلو، اطلاعات صدها مرکز اطلاع رسانی دولتی کشور را در اختیار عموم می گذارد. این مراکز انواع اطلاعات علمی، فنی، و بازرگانی را که دولت امریکا و سایر مراکز تولید می کنند، ترویج می دهد. در شماری از کشورهای دیگر در سراسر جهان دستگاه های دولتی سایت های خود را بر روی وب جهانی ایجاد کرده اند.
    سومین حوزه ---------- اطلاعات دولتی، مربوط به تعیین دامنه بهره برداری اشخاص ثالث از این اطلاعات است. ---------- در این خصوص می تواند دوگانه باشد. از یک سو، ممکن است دولت بخواهد توسعه اطلاعات قابل خرید و فروش را تشویق کند، و از این رو، بخش خصوصی را به بهره برداری از منابع اطلاعات دولتی از راه هایی چون رایگان کردن حق استفاده تجاری از اطلاعات دولتی علاقه مند سازد ؛ از سوی دیگر، ممکن است، گفته شود که اطلاعات دولتی از آنِ پرداخت کنندگان مالیات است یعنی کسانی که برای گردآوری آن مالیات پرداخته اند و اینکه دولت ها موظف هستند این اطلاعات را با رعایت مساوات و به بهای عادلانه و به نحو مؤثر در اختیار همه جامعه بگذارند. این دو هدف همواره با یکدیگر سازگار نیستند.
    آخرین عرصه ---------- گذاری مربوط به دولت و استفاده آن از اطلاعات، به مسئله دموکراسی الکترونیکی مربوط می شود. تامس جفرسون اطلاعات را "پول رایج دموکراسی" نامید.
    در محافل دولتی در جهان، توجه فزاینده به این نکته دیده می شود که اطلاعات الکترونیکی و شبکه های رسانه های ارتباطی دوربرد را از جهت توزیع آنها چگونه می توان به کار گرفت که مشارکت شهروندان را در فرایند دموکراتیک در سطوح محلی، منطقه ای، ملی، و فراملی گسترش دهد. مسائل دموکراسی الکترونیکی با این پرسش که دولت چه نوع اطلاعاتی را باید در دسترس عموم قرار دهد، در هم تنیده است. در قسمت مربوط به آزادی اطلاعات در این باره بحث می شود.
    ● ترویج فناوری اطلاع رسانی
    دولت ها، به عنوان بخشی از ---------- ملی اطلاع رسانی، می توانند ترویج فناوری اطلاع رسانی را هدف قرار دهند. این ترویج می تواند به دو شکل باشد: نخست آنکه از راه های مختلف، چه مستقیم و چه غیرمستقیم، درصدد توسعه ظرفیت صنعت های برخوردار از فناوری پیشرفته برآیند، دیگر آنکه در پی توسعه فناوری اطلاع رسانی در همه بخش های اقتصادی و جامعه باشند.
    چرا دولت ها باید در پی توسعه ظرفیت بومیِ فناوری های اطلاعاتی و ارتباطی باشند؟ پاسخ در این عقیده نهفته است که این صنعت ها، موتورهای اصلی رشد و توسعه اقتصادی هستند. به گفته سایکس (۱۹۸۷)، همین که به سوی اقتصادهای مبتنی بر اطلاعات حرکت کنیم، عملیات اقتصادی به "توان اطلاعاتی" وابسته خواهد شد. توان اطلاعاتی کشور را در توانایی استفاده از الکترونیک برای پردازش اطلاعات و به کارگرفتن آن در توسعه منابع تولید داخلی می توان دید.
    کشورها به دنبال توسعه ظرفیت بومی خود هستند، زیرا نه تنها تجربه و دانش را از راه توسعه بالفعل فناوری های خود به دست می آورند، بلکه سایر بخش های تولید نیز قادر می شوند به این فناوری ها دسترسی مستقیم داشته باشند و بدین ترتیب توان رقابت بیابند.
    از این گذشته، در اقتصاد جهانی اطلاعات، اطلاعات و فناوری های ارتباطات و دیگر صنعت های وابسته، نظیر خدمت های نرم افزاری و اطلاع رسانی، از حیث اقتصادی بخش های مهمی هستند. کشورهایی که در این بخش ها رهبری فناوری را احراز کنند، سهم عمده ای از بازار جهانی را به دست می آورند.
    ابزارهای ---------- گذاری برای توسعه صنعت های فناوری اطلاعات گوناگون است. کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه، به روش های مختلف به دنبال ایجاد صنعت های بومی برآمده اند. راه اندازی برنامه های تحقیق و توسعه که تمام یا بخشی از آن تحت نظارت دولت است، یکی از این روش هاست. برنامه راهبردی اروپا برای تحقیق در فناوری های اطلاع رسانی و یا طرح رایانه ها و ارتباطات پرتوان ایالات متحده، دو نمونه از این برنامه ها هستند.
    وجه مشترک این قبیل طرح ها، ترغیب همکاری نزدیک میان دانشگاه و صنعت با هدف توسعه محصولات تجاری است. دولت ها نیز مصرف کنندگان عمده این فناوری ها هستند و از راه به کارگرفتن ---------- تشویق "قهرمانان ملی" می توانند از صنعت بومی پشتیبانی اساسی کنند.
    کشورهای دیگر در پی دست یافتن به فناوری های پیشرفته اطلاع رسانی از راه تشویق سرمایه گذاری توسط شرکت های چند ملیتی فعال بوده اند، مانند سنگاپور و ایرلند. با این همه، کشورهای دیگری نظیر هند و برزیل، ---------- حمایت از تولیدات داخلی و محدودیت واردات را برای توسعه ظرفیت بومی به عنوان ابزار ---------- برگزیده اند، هر چند که این کشورها بعدها موضع خود را اصلاح کرده اند.
    دومین حوزه ---------- گذاری در زمینه ترویج فناوری به استفاده از این فناوری ها در بخش های دیگر اقتصاد مربوط می شود. ---------- گذاری در این خصوص، می تواند در راه آگاه سازی بخش صنعت باشد، برای مثال در انگلستان، وزارت بازرگانی و صنعت، برنامه تشویق استفاده از مبادله داده های الکترونیکی را حمایت می کند؛ یا به شرکت ها، به ویژه شرکت های کوچک و متوسط، مستقیمآ کمک مالی می کند تا در زمینه طراحی نظام های اطلاع رسانی برای خود از متخصصان کمک گیرند.
    دولت ها می توانند با الزامی ساختن استفاده از رسانه الکترونیک، استفاده از این فناوری ها را ترغیب کنند. برای مثال، وزارت دفاع ایالات متحده همه پیمانکاران خود را ملزم به تسلیم اسناد لازم به صورت الکترونیک می کند.
    به همین ترتیب، شرکت های پوشاک در سنگاپور باید اسناد مناقصه را به صورت الکترونیک تسلیم کنند و برای سهمیه های اضافی تولیدی باید از شبکه بازرگانی دولت استفاده کنند.
    راه دیگری که با ---------- گذاری می توان فناوری اطلاعات را ترویج داد، آموزش است؛ بدین معنی که تمام کسانی را که آموزش می بینند ملزم کنیم سواد اطلاعاتی و توانایی استفاده از انواع فناوری های اطلاعاتی و ارتباطی را داشته باشند.
    ● ---------- های مخابراتی و رادیو و تلویزیون
    صنعت مخابرات در دهه گذشته به یکی از پویاترین صنعت های سراسر جهان تبدیل شده است. این رویداد به سبب همگرایی فناوری های مخابراتی و رایانه است. این دو صنعت که پیش از این مجزا بودند، اکنون در هم تنیده اند.
    بخش مخابرات را می توان به چند بازار جدا از هم تقسیم کرد: بازار تجهیزات موجود در ملک مشتری، خود شبکه، و خدمت های افزوده که در شبکه عرضه می شود، و تجهیزات ارتباطات همراه. ---------- مخابراتی در وهله نخست معطوف به مسائل توسعه زیرساخت مخابراتی و تنظیم بخش های مختلف بازار است.
    اهمیت مخابرات. ارتباطات راه دور به نحو فزاینده ای، یکی از منابع راهبردی (استراتژیک) تلقی می شود که با توسعه اقتصادی کشور پیوند نزدیک دارد. مخابرات در آغاز، انحصاری "طبیعی" تلقی می شد، زیرا "با استفاده از یک تولیدکننده"، صرفه جویی های ناشی از ابعاد تولید در جریان توسعه زیرساخت، تأمین می شود.
    در قراردادهای بین المللی نیز انحصار این حسن را داشت که توافق بر سر استانداردهای فنی و اتصال میان شبکه های مخابراتی کشورها را آسان می کرد. زیرساخت مخابرات و خدمات مخابراتی را در بیشتر کشورها تا دهه ۱۹۸۰، نهادی به نام پست، تلگراف، و تلفن (پی. تی. تی.) اداره می کرد که معمولا در مالکیت دولت و یک تولیدکننده انحصاری بود.
    مخابرات در عین حال با ---------- های اجتماعی مرتبط است، به ویژه آنکه هدف دولت ها تأمین کردن خدمات عمومی و دستیابی همگان به شبکه مخابرات با قیمت معقول است. پی.تی.تی.ها برای دولت ها منبع عمده درآمد بودند و قیمت های آنها تابع مقررات دولتی بود.
    در عین حال، یارانه دهی متقابل آنها به مردم یاری می داد که در نقاط دوردست تر برای دستیابی به مخابرات و برقراری ارتباط با آن، همان هزینه ای را بپردازند که در مراکز شهری پرداخت می شود.
    از دهه ۱۹۸۰ در مخابرات کشورهای توسعه یافته و در برخی کشورهای در حال توسعه، تغییراتی رخ داده است. شبکه های تلفنی اکنون برقرار است و استفاده از مخابرات برای دست یافتن به تفوق رقابتی، چه در سطح شرکت و چه در سطح کشور، تحقق یافته است.
    فناوری، در حال ایجاد تغییر در اقتصاد صنعت مخابرات است و به موازات شناخته شدن اهمیت دستیابی به انواع تسهیلات و خدمات مخابراتی، نیاز استفاده کنندگان افزایش می یابد. این نکته، دولت ها را واداشته است که به نوعی رقابت در صنعت مخابرات، به قصد ایجاد انگیزه برای رقابتی کردن قیمت ها و نوآوری، توجه کنند.
    آزادسازی به معنای گشودن بازارهای مخابرات در برابر رقابت، روندی جهان گستر است. باور بر این است که رقابت توان پاسخگویی این صنعت را، به ویژه نسبت به نیازهای اهل کسب و کار، افزایش خواهد داد. پرسش هایی که ---------- گذاران با آن روبه رو بوده اند اینهاست: تا کجا باید به رقابت میدان داد؟
    از تازه واردان به بازار چگونه باید حفاظت کرد؟ از کسانی که انحصار آنها از بین رفته است چگونه باید حفاظت کرد؟ مسئله دیگر مربوط به سرنوشت تولیدکنندگان داخلی تجهیزات، پس از باز کردن بازار به روی رقابت است.
    تولیدکنندگان تجهیزات مخابراتی در بسیاری از کشورها منبع مهم اشتغال بوده اند. با این حال، تحولات فنی به گونه ای است که هزینه تحقیق و توسعه در عرصه مخابرات در حال افزایش است. این بدان معناست که تولیدکنندگان تجهیزات اگر بخواهند در صنعت باقی بمانند، باید به فروش در مقیاس جهانی بیندیشند.
    بسیاری از این تولیدکنندگان، پس از آزادسازی بازارهای تجهیزات، از مشتریان سنتی خود ـ پی.تی.تی.ها ـ دور می شوند، زیرا تولیدکنندگان دیگر با رقابت برنده مناقصه می شوند. این مسئله، سبب شده است که برخی تولیدکنندگان تجهیزات در کشورهای خاص، مثلا انگلستان، از کسب و کار بیفتند.
    آزادسازی در بخش خدمات و مخابرات سیار (موبایل) در بسیاری از کشورهای توسعه یافته، از جمله در ایالات متحده، ژاپن، انگلستان، و دیگر کشورهای اروپایی بسیار پیشرفته است.
    آزاد سازی، لزومآ به معنای لغو مقررات یعنی کاهش مقررات مربوط به مخابرات نیست؛ آزادسازی، به عکس، به پیدایش شکل های تازه ای از مقررات، و در این خصوص به مقررات بازاری رقابتی، انجامیده است. مقررات مربوط به این رسانه ها غالبآ حول قیمت، تعرفه ها، و نیز استانداردهای فنی است.
    آیا مشتریان در وضع انحصار قانونمند از خدمت بهتر بهره مند می شوند یا در وضع بازار رقابتی قانونمند؟ به نظر می رسد که رقابت توانسته است خدمت بهتر، کاهش قیمت، و انواع تازه محصولات و خدمات مخابراتی را برای کار و کسب و استفاده کنندگان محلی به بار آورد.
    قدرت انتخاب شرکت های استفاده کننده از این خدمات (که اکنون می توانند انتخاب کنند چه نوع تجهیزات، خدمات، و در مواردی از کدام شبکه بخرند یا استفاده کنند) افزایش یافته است. این شرکت ها بیش از پیش به شرکت های مخابرات فشار می آورند که تعرفه های خود را متناسب با هزینه هایشان تعیین کنند. شرکت های مخابراتی نیز ناگزیرند به انتظار آنها پاسخ گویند.
    امروزه، ویژگی صنعت مخابرات، رقابت، رشد، و خصوصی سازی پی.تی.تی.هایی است که روزی در مالکیت دولت بودند. امر توسعه زیرساخت ارتباطات دوربرد بیش از گذشته در حوزه بخش خصوصی دیده می شود. طرح های امریکایی، ژاپنی، و اروپایی برای توسعه "ابربزرگراه های اطلاعاتی" بر این نکته تأکید دارد؛ میان گروه های رقیب، متشکل از شرکت های مخابراتی، رقابت جدی بین المللی برقرار است.
    روشن نیست پیامدهای ضمنی توسعه زیرساخت بخش خصوصی برای "خدمات فراگیر" و تأمین دستیابی برابر به منابع اطلاعاتی و ارتباطی دوربرد در بلندمدت چه باشد. این امر به مقرراتی بستگی خواهد داشت که کشورها اختیار می کنند.
    مخابرات و رادیو و تلویزیون. مخابرات نه تنها با رایانه، بلکه با رادیو و تلویزیون نیز در حال آمیخته شدن است و بدین ترتیب، بر ---------- گذاری در این عرصه نیز تأثیر می گذارد. پیشرفت های فنی در پخش برنامه های رادیو و تلویزیون کابلی و ماهواره ای، بدین معناست که این دو را برای طیف وسیعی از خدمات می توان به کار برد.
    کابل های هم محور و فیبرنوری به سیستم های باند پهن امکان انتقال شمار زیادی کانال را به وجود آورده و ورود انواع بسیاری از خدمات تعاملی به منازل را ممکن کرده است. این پدیده های فنی، مسائل تازه ای را فراروی ---------- گذاران قرار می دهد.
    برای مثال، مصوبه دولت در مارس ۱۹۹۱ در انگلستان، به واگذارکنندگان کابل اجازه داد که از این طریق، هم خدمات تلفن کابلی عرضه کنند و هم تلویزیون کابلی. این مصوبه سبب شد که زیرساخت کابلی اهمیت بیابد، اما شرکت های مخابرات تا ۲۰۰۱ از ارائه خدمات تلویزیونی منع شدند. این شرکت ها به این تصمیم معترض بوده و آن را ناعادلانه می دانند.
    روند جهان گسترِ فعلی، تشکیل ائتلاف های راهبردی میان شرکت های مخابراتی، کابلی، و رایانه ای است که در عرصه بین المللی برای سهم خود از بازار چند رسانه ای و بازار خدمات تعاملی اطلاع رسانی (از جمله تلویزیون) که توسعه ابربزرگراه های اطلاعاتی را در سراسر جهان در دسترس قرار خواهد داد، رقابت می کنند. از آنجا که این صنعت ها به طور سنتی متمایز بوده اند، این رقابت منجر به بروز مشکلات آیین نامه ای می شود.
    رادیو و تلویزیون به نوبه خود مسائل ---------- گذاری بسیاری را مطرح می کند. نقش آن در فراهم آوردن اطلاعات و شکل دادن به افکار عمومی شناخته شده است، همان طور که این گفته قدیمی درباره بی بی سی نشان می دهد:
    رادیو واجد امکانات اجتماعی و ---------- عظیمی نسبت به سایر دستاوردهای فنی نسل ماست. به این دلایل بر این نظر هستیم که مهار چنین منبع اعمال قدرتی بر افکار عمومی و زندگی کشور باید در اختیار دولت باشد و نباید اجازه داد که اداره چنین امر ملی مهمی به یک انحصار بازرگانی تبدیل شود (گزارش کمیته رادیویی، ۱۹۲۵).
    منشور اصلی بی بی سی هدف های نخستین خود را "اطلاع رسانی، آموزش، و سرگرمی" اعلام کرد. در آن زمان به دولتی بودن رادیو اعتقاد راسخ وجود داشت و اینکه استانداردهای آن باید اکیدآ اعمال گردد.
    با این حال، طی سالیان در بسیاری از کشورها روند آزادسازی بخش رادیو و تلویزیون به رشد سریع شمار کانال ها و انواع سازوکارهای انتقال، از جمله کابل و ماهواره، انجامیده است.
    این روند، مسائل ---------- گذاری درخصوص نقش رادیو و تلویزیون دولتی را مطرح کرده است و اینکه برخی یا تمام کانال های رادیو و تلویزیون دیگر نیز تا چه حد باید نقش رادیو و تلویزیون های دولتی را به عنوان پیش شرط اجازه فعالیت ایفا کنند. دولت انگلستان در ژوئن ۱۹۹۴ گزارشی رسمی با عنوان آینده بی بی سی: خدمت به کشور، رقابت در صحنه جهان انتشار داد.
    نقش پیشنهاد شده بی بی سی در این گزارش برای انگلستان، به همان صورت باقی مانده است: صدا و سیمای عمومی که اولویت را برای مخاطبانش قائل می شود، به مخاطبانش مجال انتخاب می دهد، میراث کشور را غنا می بخشد، فرهنگ و هویت انگلستان و نواحی آن را منعکس می کند و باز می نمایاند. افزایش روند آزادسازی در سایر نقاط جهان، به افزایش شدید کانال هایی انجامیده است که از راه نمایش برنامه هایی که می تواند بیشترین عده تماشاگر را به دست بیاورد، برای کسب درآمد از راه تبلیغات رقابت می کنند.
    در این تلویزیون ها چه بسا در خصوص محتوای برنامه هیچ گونه مقرراتی وجود ندارد و نیز هیچ گونه الزامی برای تحقق اهدافی از نوع اهداف "برنامه های دولتی"، نظیر عرضه اطلاعات عینی و متوازن یا آموزش مقررات، وجود ندارد. بدین ترتیب، ---------- دولت در قبال برنامه های رادیو و تلویزیون می تواند بر کیفیت اطلاعاتی که ما از راه این رسانه ها دریافت می کنیم، تأثیر اساسی داشته باشد. برای مثال، وظیفه شورای استانداردهای صدا و سیما در انگلستان، "اعمال استانداردهای ذوق سلیم و عفت، به ویژه در نمایش امور جنسی و خشونت" است.
    با این حال، فناوری ماهواره، مرز ملی نمی شناسد و مالکیت کانال ممکن است به گونه ای باشد که از مقررات ملی تبعیت نکند. این واقعیت ها، حکومت ها را به این نتیجه رسانده که در برخی عرصه های ---------- گذاری صدا و سیما، به همکاری بین المللی و بسط قلمرو مقررات نیاز است و باید موقعیت را بشناسند.
    همین مسائل در مورد شبکه هایی نظیر اینترنت، که هیچ کس عملا "مالک" آن نیست یا بر آن "نظارت" ندارد، مطرح است. آیا بر محتوا باید نظارت داشت؟ این نظارت را چگونه می توان اعمال کرد؟ مقررات چه وقت به سانسور تبدیل می شود؟ پاسخ گفتن به هیچ کدام از این پرسش ها برای ---------- گذاران آسان نیست و به هم گراییدن فناوری ها بر پیچیدگی مسائل می افزاید.
    ● مالکیت رسانه ها
    بحث ---------- پخش برنامه های رادیو و تلویزیون در یک جا با بحث بر سر مالکیت رسانه ها در هم آمیخته است. بسیاری از دولت ها از تمرکز مالکیت رسانه ها بیم دارند. فرض بر این است که روزنامه ها و تلویزیون در شکل دادن به افکار به قدری مؤثرند که مالکیت آنها باید به دقت محدود و تقسیم شده باقی بماند و این اصل را باید به همه انواع رسانه ها، از جمله رادیو، تلویزیون آنتنی و کابلی و ماهواره ای، و نیز روزنامه چاپی تعمیم داد.
    در مقابل، بسیاری از کشورها برای مالکیت رسانه های مختلف، توسط اشخاص واحد، مقررات پیچیده ای دارند. به تدریج که منابع اطلاعاتی به هم بگرایند، به نظر عده ای ادغام رسانه ها، خریده شدن آنها توسط دیگران، و تشکیل ائتلاف شرکت ها در میان همه انواع رسانه ها عادی تر خواهد شد. در گذشته، مرزبندی ها میان انواع مختلف رسانه ها روشن بود، اما دگرگونی های فناورانه مرزها را بیش از پیش تار می کند و تجدید نظر در مسئله مالکیت رسانه های چندگانه را ضروری می سازد.
    برای مثال، بسیاری از گروه های پخش کننده برنامه های رادیو و تلویزیون در انگلستان، امروزه علاقه مندند که پیوند با هم و رسانه های چاپی را تقویت کنند و مدعی هستند که با فرصت های بزرگی که در بازارهای بین المللی ایجاد شده است، تبدیل گروه های تک رسانه ای به سازمان های چند رسانه ای به آنها مجال می دهد که با مؤسسات خارجی، فارغ از محدودیت هایی که بر شرکت های انگلیسی تحمیل شده است، مؤثرتر رقابت کنند.
    دیگران می گویند که تکثر مالکیت رسانه ها، چه از حیث حفاظت از حق دسترسی عموم به اطلاعات و چه از لحاظ تضمین تنوع فرهنگی، لازم است. از این رو، میان منطق رسانه ها که به پدیده جهانی شدن و ایجاد گروه های چند رسانه ای گرایش دارد؛ و میل به حفظ نقش خدمت همگانی برای صدا و سیما در قالب اطلاعات و آموزش و عرضه و بازنمایی تنوع فرهنگی کشور، برخورد وجود دارد.
    ● پشتیبانی از توسعه خدمات الکترونیکی اطلاعات
    یکی از مهم ترین راه هایی که دولت یا اتحادیه سیاسی، مانند اتحادیه اروپا، می تواند از طریق آن بر ---------- اطلاع رسانی تأثیر بگذارد، پشتیبانی صریح یا ضمنی از صنعت های اطلاع رسانی است. این صنعت ها معمولا شامل اینهاست:
    ▪ نشرِ چندرسانه ای
    ▪ نشر الکترونیکی
    ▪ پایگاه های اطلاعاتی
    ▪ میزبان های اطلاعاتی
    ▪ ادیوتکس
    ▪ ویدئوتکس
    خدمت های اطلاع رسانی با ارزشِ افزوده که اطلاعات را برای ارضای نیازهای حرفه ای تأمین می کند
    صنعت های اطلاع رسانی، در بحث حاضر، شامل موارد زیر نمی شود: تولیدکنندگان و تهیه کنندگان نرم افزار و سخت افزار یا عرضه کنندگان اطلاعات برای ارضای نیازهای مصرف کننده یا نیازهای تفریحی، نظیر تلویزیون، مراکز سخن پراکنی، رسانه های همگانی، بازی های رایانه ای، و جز آن.
    بیشتر کشورها این دیدگاه را اختیار کرده اند که صنعت های نشر سنتی مبتنی بر چاپ به هیچ گونه پشتیبانی خاص یا یارانه نیاز ندارند. از نگاه ایشان، اینها شرکت هایی هستند با تشکیلات مناسب و گاه بسیار سودآور که البته از مشکلات خاص خود، نظیر ماهیت بی نهایت پراکنده کار و چالش های فناوری جدید فارغ نیستند.
    از این رو، آنها را عمومآ به حال خود رها می کنند تا در فضای قانونی با مسائلی چون مالیات ارزش افزوده بر آثار چاپی، حق پدیدآورنده، تهمت و افترا، مقررات ضد تراست و ضد تثبیت قیمت، و غیره که ممکن است بر آنها تأثیر مثبت یا منفی داشته باشد، سر کنند.
    اما صنعت اطلاع رسانی الکترونیکی، هنوز هم در بسیاری کشورها از کمک مستقیم یا غیرمستقیم دولت برخوردار است. این کمک ها می تواند به شکل های زیر باشد:
    ▪ یارانه های یک نوبته یا مستمر به نظام ها و خدمت های پیوسته
    ▪ اتخاذ ---------- هایی که تضمین می کند اطلاعات در اختیار دولت در سطح جامعه به طور وسیع مورد استفاده قرار خواهد گرفت
    ▪ ایجاد خدمت های اطلاع رسانی خاصی که مشتری آنها شرکت های کوچک و متوسط هستند و یارانه دادن به آنها
    ▪ آگاه کردن مردم از اهمیت اطلاعات و آموزش آنها برای استفاده و بهره برداری از اطلاعات الکترونیکی
    ▪ الزام دستگاه های دولتی به فروش اجازه استفاده از اطلاعاتشان به صنعت اطلاع رسانی الکترونیکی
    ▪ نظارت بر تأمین بودجه برای پژوهش در علوم کتابداری و اطلاع رسانی به منظور کمک به توسعه فناوری ها یا کاربردهای جدید
    ▪ راه اندازی پایگاه های اطلاعاتی یا میزبان های اطلاع رسانی
    ▪ تأسیس وزارتخانه مسئول و هماهنگ کننده همه اطلاعات دولتی
    ▪ توسعه ---------- های ناظر به ترغیب توسعه و کاربرد اینترنت یا ابربزرگراه اطلاع رسانی، با منافع بلندمدت ضمنی برای صنعت اطلاع رسانی الکترونیکی
    ▪ مکلف ساختن دولت به استفاده حداکثر از بازرگانی الکترونیکی در داخل کشور
    هیچ کشوری در جهان چنین صورت کاملی از فعالیت ها را در دست انجام ندارد، هر چند که برخی کشورها مانند فرانسه، آلمان، ژاپن، اتحادیه اروپا، و ایالات متحده بسیاری را انجام می دهند. انگلستان به عکس، اخیرآ این فلسفه را در پیش گرفته است که بهتر است این گونه امور به بازار واگذار شود، از این رو، به ندرت صنعت اطلاع رسانی الکترونیکی خود را فعالانه تشویق می کند.
    ایالات متحده مورد جالبی برای مطالعه است، زیرا موفق ترین صنعت اطلاع رسانی الکترونیکی جهان را در اختیار دارد. اطلاعات دولتی در این کشور فارغ از قوانین حق پدیدآورنده است؛ در گذشته بودجه تحقیق و توسعه اش را برای کمک به توسعه و به راه انداختن شبکه های مهم پیوسته (به طور مشخص شبکه هایی که در اصل به دیالوگ و اربیت معروفند) به کار برده است؛ و اخیرآ به ابتکار ---------- بزرگی به قصد توسعه و به راه انداختن ابربزرگراه اطلاع رسانی در ایالات متحده دست زده است.
    انگیزه نخستین این طرح زیربنایی، کمک به آموزش و ارتقای دموکراسی از راه "بازآفرینی حکومت" است. با این حال، دولت امریکا به این نکته کاملا واقف است که سود این کار تشویق صنعت اطلاع رسانی الکترونیکی کشور خواهد بود. البته نتایج ---------- ایالات متحده در سطح جهانی احساس می شود، برای مثال، پشتیبانی بنیاد ملی علوم از اینترنت در اقبال عظیم به آن و استفاده از این شبکه شبکه ها تعیین کننده بوده است.
    به دلایل قابل تأمل، هر کشوری باید برخی از این ---------- ها را برگزیند. صنعت محلی اطلاع رسانی الکترونیکی در خارج از کشور فروش خواهد داشت و بازارهای صادراتی را به دست خواهد آورد؛ کار فرمای عمده ای خواهد بود؛ به صنعت محلی خدمت خواهد کرد؛ و به این ترتیب کارآمدی و قدرت رقابت آنها را افزایش خواهد داد و از نفوذ صنعت اطلاع رسانی الکترونیکی خارجی (برای مثال، امریکایی یا ژاپنی) جلوگیری خواهد کرد. با این وصف، این گونه ---------- ها غالبآ بحث انگیز است.
    یارانه های بلندمدت بازار را از شکل می اندازد و ممکن است به استمرار خدماتی منجر شود که سال ها باید تعطیل می شد و ممکن است که بازار را چند پاره کند. سودرسانی صنعت محلی اطلاع رسانی از لحاظ ایجاد اشتغال و صادرات در اکثر موارد مشکوک است. پایگاه های اطلاعاتی و میزبان های بسیاری که با یارانه دولتی به راه افتادند، تعطیل شده اند.
    بررسی های موردی درباره موفق ترین نمونه ها نشان می دهد که بهترین ---------- ها، ---------- هایی است که اطلاعاتِ در اختیار دولت را از قوانین حق پدیدآورنده معاف نگاه دارد؛ برای واحدهای دولتی الزام ایجاد کند تا اطلاعاتشان را به صنعت اطلاع رسانی الکترونیکی تحویل دهند؛ هزینه تحقیق و توسعه در راه ارتقای فناوری ها یا کاربردهای جدید را تأمین کنند؛ ---------- هایی برای توسعه ابربزرگراه اطلاع رسانی، با منافع بلندمدت ضمنی برای صنعت اطلاع رسانی الکترونیکی در پیش گیرد؛ و دولت را مکلف کند از خدمات داخلی اطلاع رسانی الکترونیکی بازرگانی حداکثر استفاده را ببرد.

    پارسیان (شاپرزفا)









    ترجمه عبدالحسین آذرنگ

  8. Top | #136
    پارسیان (شاپرزفا)
    Bauokstoney آنلاین نیست.
    ورود به پروفایل ایشان

    عنوان کاربر
    ناظـر ســایت
    تاریخ عضویت
    Jan 1970
    شماره عضویت
    3
    نوشته ها
    72,809
    میانگین پست در روز
    4.50
    حالت مـن:
    Asabani
    تشکر ها
    1,464
    از این کاربر 18,850 بار در 14,692 ارسال تشکر شده است.

    موضوع پیش فرض کتابداری به نام گوگل

    ناشران و نویسندگان رودرروی سایت های اینترنتی












    پارسیان (شاپرزفا)











    رویارویی کتاب های دیجیتال و چاپی با فراگیر شدن کاربرد اینترنت روزبه روز بیشتر می شود، اگرچه برخی متفکران نظیر امبرتو اکو معتقدند کتاب های دیجیتالی هرگز باعث مرگ کتاب های چاپی و کاغذی نمی شوند. در این میان مباحث حقوقی و صنفی استفاده از کتاب در محیط وب بخصوص در کشورهایی که امکان تجارت الکترونیک و خرید و فروش آنلاین با اتکا به کپی رایت جا افتاده است، همچنان یک چالش جدی است.
    در این مطلب که در روزنامه دی ولت آلمان منتشر شده به این چالش ها توجه شده، ضمن این که تحلیل هایی درباره وضعیت کنونی نشر در کشور ما و آینده این چالش در کشورهایی نظیر ایران مورد توجه قرار گرفته است.
    دیجیتال شدن میلیون ها جلد کتاب با موتور جستجوگر گوگل در چند هفته گذشته بازتاب های بسیاری را میان نویسندگان و ناشران جهان و بویژه آلمان داشته است، به طوری که انجمن های نویسندگی و در راس آنها فرهنگستان زبان آلمان با ابراز خشم از اقدام گوگل اعلام کردند، اجازه نخواهند داد حق هیچ نویسنده و ناشر آلمانی ضایع شود.
    موتور جستجوگر گوگل بتازگی بیش از ۷ میلیون جلد کتاب را اسکن و دیجیتال کرده و امکان جستجوی کل متن این کتاب ها را آزاد گذاشته است. بیشتر این کتاب ها به کتابخانه های آمریکا تعلق دارند، ضمن آن که ۵ میلیون از این کتاب ها نایاب هستند.
    به گفته کارشناسان، این رویداد به هیچ وجه برای بخش کتاب آمریکا پذیرفتنی نیست و آنها گفته اند تنها به این دلیل که عنوان ها نایاب هستند گوگل اجازه ندارد آنها را تکثیر و منتشر کند. در پی این اقدام گوگل، اتحادیه های ناشران و نویسندگان آمریکا از شرکت های اینترنتی شکایت کردند اما در نهایت، طرفین نزاع با مصالحه ای به توافق رسیدند که این مصالحه کتاب های اروپا را هم شامل می شود.
    اگر ژوئن آینده (خرداد ماه) دادگاه نیویورک هم با این مصالحه موافقت کند، گوگل باید ۱۲۵ میلیون دلار به نویسندگان و ناشران بپردازد. هزینه های دادرسی و حق الزحمه وکیل مدافع نیز بر عهده شرکت ها خواهد بود. نویسندگان خسارت دیده ابتدا ۶۰ دلار به صورت نقد دریافت می کنند و مابقی نیز به طور منظم هنگام انتشار کتاب صرف نظر از تابعیت نویسندگان پرداخت خواهد شد. در مقابل گوگل اجازه دارد همچنان کتاب ها را در آمریکا دیجیتالی کرده، گزیده آثار را نیز منتشر و امکان جستجوی کل متن کتاب ها را فراهم کند. علاوه بر آن گوگل اجازه دارد عنوان هایی را که دیگر موجود نیستند درمقابل پرداخت هزینه به طور آنلاین در دسترس خوانندگان قراردهد. سود حاصل سپس میان گوگل، نویسندگان و ناشران تقسیم خواهد شد. حدود بیش از یک سوم سود به گوگل می رسد و مابقی نیز به دفتر ثبت کتاب که در واقع یک نوع اداره ثبت دارایی های معنوی است تعلق می گیرد. دفتر ثبت، پول ها را میان ناشران و نویسندگان تقسیم می کند درست مانند فرهنگستان لغت در آلمان منتها با شعاع عمل جهانی.
    در واقع چیز زیادی تغییر نمی کند و مثل سال های گذشته، وقتی یک کتاب از سوی گوگل فروخته شود همه شریکان پول دریافت می کنند.
    ● اتحاد علیه گوگل
    با این حال، نمایندگان بخش کتاب در آلمان فریاد برآورده اند که فرهنگستان لغت، اتحادیه نویسندگان، اتحادیه بورس کتابفروشان آلمان و نویسندگان و ناشران باید علیه گوگل متحد شوند.
    کریستین شیرانگ مشاور حقوقی اتحادیه بورس، شرکت کالیفرنیایی گوگل را یک غول بی شاخ و دم نامید که از طریق مصالحه در آمریکا می تواند موتور جستجوگر، کتابفروشان، ناشران و کتابداران را یکی کند. دیجیتالی کردن کتاب ها به گفته وی وظیفه دولت است، نه گوگل. این چالشی است که به هرحال برای همه کشورهایی که نگران فرهنگ خود هستند روی می دهد. این که یک شرکت آمریکایی بتواند به جای همه دولت ها و فعالان فرهنگی تصمیم بگیرد می تواند خطر بزرگی برای فرهنگ جهانی باشد چرا که تصمیم گیری درباره ارائه شکل و نگرشی خاص از فرهنگ هر کشور را به یک شرکت اقتصادی واگذار می کند و این شرکت می تواند در نشان دادن تصویری خاص از هر فرهنگ و تمدن به شکلی عمل کند که کارتل های اقتصادی که تحت نفوذ دولت ها و لابی هاست می خواهند.
    مشاور حقوقی اتحادیه بورس آلمان معتقد است سوء استفاده گوگل از امکانات رو به افزایش خود برای کل یک جامعه خطرناک است.
    شاید این پرسش مطرح شود که آیا واقعا کتاب های اسکن شده جامعه را به خطر می اندازد اما گویا موضوع آنقدرها هم بغرنج به نظر نمی رسد زیرا در اروپا هم کتاب ها اسکن و در اینترنت منتشر می شوند، مثلا خود اتحادیه اروپا ۱۲۰میلیون یورو خرج کرده تا کتابخانه مجازی تاسیس کند. در این کتابخانه که زیر نظر کتابخانه پادشاهی در مقر حکومتی هلند قرار دارد فیلم ها، تصاویر و کتاب هایی جمع آوری شده که حق نشر آنها فاقد اعتبار است و هر کاربر اینترنتی می تواند این آثار را بدون هزینه استفاده کند.
    در اروپا تاکنون گوگل جز این کار دیگری انجام نداده است. از موجودی ۶ کتابخانه طرف قرارداد این شرکت نیز تا کنون فقط کتاب های بدون کپی رایت اسکن و سپس منتشر شده اند. علاوه بر آن در سراسر جهان بیش از ۲۰ هزار انتشارات با گوگل همکاری داشته اند و دارایی های خود را با امکان جستجوی کل متن در دسترس قرارمی دهند.
    دیگر ناشران نیز ترجیح می دهند با جستجوگر دیگری مثلا لیبرکا (Libreka.de) همکاری کنند. این جستجوگر همان خدمات جستجوی کتاب در گوگل را ارائه می کند با این تفاوت که تعداد کتاب های ارائه شده در آن بسیار کمتر از گوگل است. در صورت مصالحه در آمریکا این جستجوگر شکست خواهد خورد. لیبرکا از سوی اتحادیه بورس آلمان اداره می شود و ناشران بی شماری در آن سهیم هستند. بنابر این تعجبی ندارد که نمایندگان کتاب در آلمان نسبت به اقدام گوگل هشدار دهند.
    ● دادرسی آمریکایی
    اما آنچه بیش از همه بخش کتاب را در آلمان به خشم آورده، شیوه دادرسی آمریکاست که منجر به این مصالحه شده است. به گفته کارشناسان آلمانی عواقب این شیوه شکایت جمعی که در اروپا ناشناخته است نه تنها شامل احزاب شرکت کننده طرف دعوی می شود که در مورد تک تک اعضا نیز صدق می کند و این مورد شامل همه نویسندگان و ناشرانی می شود که کتاب هایشان در آمریکا موجود است یا در آنجا تهیه می شود.
    از آنجا که وضعیت داخلی این نویسندگان و ناشران به لحاظ حقوقی مطرح نیست به همین دلیل بعضی حقوقدانان این موضوع را صدمه ای به حق نشر می دانند. رئیس اتحادیه بورس آلمان نیز صحبت از یک مصادره سرد کرده است.
    البته هر یک از اعضای گروه آزاد هستند که به این مصالحه ملحق یا از آن خارج شوند. در هر صورت این شیوه دادرسی بنا بر استنباط حقوقی آلمان شیوه ای کاملا غیرمعمول است.
    به گفته کارشناسان آلمانی کتاب های ناشران و نویسندگان آنها در کتابخانه های آمریکا قرار دارند. بنابراین گوگل برای اسکن کردن کتاب ها می بایست از صاحبانشان اجازه می گرفت، اما گویا طور دیگری نمی شد و کتاب ها را به طور انبوه دیجیتالی کرد.
    البته هیچ کس نمی تواند انتظار داشته باشد گوگل جستجوی کتاب را متوقف کند فقط به این خاطر که چند ناشر آلمانی به خاطر خشونت به اصطلاح آمریکایی قهر کرده اند. مصالحه در آمریکا به گفته صاحب نظران آلمانی می بایست صنعت چاپ آلمان را بر آن دارد که به سرعت مقررات واقع نگرانه ای را با گوگل برای اروپا تنظیم کند.
    از سوی دیگر کسی هم نمی تواند حقوق نویسنده و ناشر را نادیده بگیرد. آمریکایی ها در این باره نیز به شیوه خودشان عمل کرده اند و به جای دیگرانی که در این مساله نقش داشته اند، تصمیم گرفته و تصمیم خود را عملی کرده اند.
    ● چاپ در صورت تقاضا
    انتشار کتاب در آمریکا کار چندان ساده ای نیست. به همین دلیل اغلب نویسندگان این کشور خود اقدام به انتشارکتاب هایشان می کنند که در بیشتر موارد هم با موفقیت همراه است.
    رمان لیزا گنووا نویسنده آمریکایی هیچ گاه نمی توانست یک کتاب پرفروش باشد، اما پرفروش شد. گنووا در رمان خویش که «آرام باش آلیس» نام دارد، داستان زندگی یک پروفسور دانشگاه هاروارد را روایت می کند که از بیماری آلزایمر رنج می برد.
    این کتاب در جایگاه هشتم فهرست پرفروش ترین های نیویورک تایمز قرار دارد و ناشران برای چاپ آثار این نویسنده سر و دست می شکنند در حالی که حدود یک سال پیش این نویسنده کتاب هایش را در صندوق عقب خودروی خویش به فروش می رساند.
    ده ها ناشر و واسطه، کتاب او را کسالت آور دانسته و از چاپ آن امتناع کرده بودند. بنابراین گنووا خود با ۴۵۰ دلار کتابش را منتشر کرد این کتاب از طریق اینترنت مشهور شد و در فهرست پرفروش ها قرار گرفت.
    او کتابش را در موسسه ای منتشر کرد که محل رفت و آمد بسیاری از نویسندگانی است که از سوی ناشران طرد شده اند. این انتشارات آمریکایی سال گذشته بیش از ۱۹ هزار جلد کتاب منتشر کرده است. از هر ۲۰ کتاب در بازار آمریکا یک مورد از سوی چنین ناشری چاپ می شود.
    اصول انتشار کتاب از سوی خود نویسنده ساده است: نویسنده دست نوشته های خود را به یک ناشر می دهد و برای چاپ نخست آن مبلغی بین ۹۹ تا چندین هزار دلار می پردازد.
    چند نسخه از کتاب منتشر می شود و کتاب در وب سایت های مختلف با عنوان «چاپ در صورت تقاضا» در دسترس قرارمی گیرد. نویسنده در برخی موارد تا ۸۰ درصد قیمت فروش را دریافت می کند. میزان نرخ رایج در بازار ۱۵ درصد است.
    کوین گری، یکی از اعضای این انتشارات می گوید: لیزا گنووا یکی از نمونه های بسیار موفق در آمریکاست. کوین با اشاره به رشد ۱۰ درصدی این انتشارات در سال ۲۰۰۸ معتقد است منتشر کردن کتاب از سوی نویسنده برای خود او گامی به جلو محسوب می شود، چون دیگر احتیاجی به عبور از مرحله سرشار از سرخوردگی و اغلب ناموفق یک واسطه ادبی ندارد. برخی کارشناسان نیز این داد و ستد را تنها راه رهایی از وضعیت بحرانی کتاب در آمریکا می دانند. هفته نامه «ناشران» پیش بینی کرده است که سال ۲۰۰۹ بدترین سال طی چند دهه گذشته است. انجمن ناشران آمریکایی (AAP) که اعضای آن مشتمل بر ۳۰۰ ناشر آمریکایی است، معتقد است باید کمربند را محکم تر ببندیم. سال ۲۰۰۸ میزان فروش کتاب گالینگور در آمریکا حدود ۶/۳ درصد کاهش یافت.
    به گفته تینا ژوردان رئیس این انجمن، تاثیر اینترنت بر بازار کتاب بسیار زیاد بوده است. وی مصالحه کنونی در نزاع بر سر دیجیتال شدن ۷ میلیون کتاب از سوی موتور جستجوگر گوگل را یک موفقیت ارزیابی کرد و این در حالی است که نمایندگان بخش کتاب در آلمان در واکنش به اقدام گوگل، موقعیت «حق نشر» را خطرناک خوانده و قصد شکایت دارند.
    جف جارویس پروفسور حقوقدان، اینترنت را رقیبی جدی برای چاپ کتاب می داند. وی در کتاب جدید خود که ماه ژانویه (بهمن ماه) منتشر شد و نام آن «گوگل می خواهد چه کار کند؟» نوشته است: نویسندگان می توانند کتاب هایشان را در اینترنت به طور مستقیم به خواننده بفروشند. وی بصراحت نتیجه گیری کرده است که واسطه ها در رسیدن کتاب به دست خواننده از میان رفته اند.
    به این دلیل می توان مدعی شد، اینترنتی شدن بحث کتاب بیشتر از نویسنده به ضرر ناشران و دلالان بازار نشر است و می تواند عملا نقش ارزیابان نشر را حذف کند که این امر اگرچه خوب است ولی اغلب راه را برای انتشار کتاب های کم ارزش نیز فراهم می کند.
    جارویس می گوید وقتی این امکان وجود دارد که «در صورت تقاضا چاپ خواهد شد» دیگر هیچ کتابی در قفسه ها خاک نخواهد خورد. با این حال خود این جناب پروفسور که این همه کباده اینترنت را می کشد، کتاب خودش را به شیوه ای کاملا سنتی منتشر کرده، یعنی به کمک یک واسطه و یک ناشر. از سوی دیگر او می کوشد خریدارانش را هم خود انتخاب کند به این ترتیب که او در وبلاگ شخصی خویش روزانه گزیده ای از کتابش را منتشر کرده و با کاربران درباره تئوری هایش بحث می کند و آنها را برای چهره گشایی کتابش به جلسات و میهمانی ها دعوت می کند. جارویس به گفته کارشناسان حد اعتدال را نگه داشته است. شاید نکته قابل توجه این باشد که بسیاری از منتقدان از کیفیت کتاب های اینترنتی ناراضی هستند. از چند سال پیش تاکنون ناشران با تحقیر به نویسندگانی می نگرند که کتاب هایشان را خود منتشر می کنند زیرا در این صورت دیگر همه آثار از مرحله دشوار گلچین کتاب از سوی واسطه ها عبور نمی کنند. به گفته مدیر یکی از شرکت های «چاپ در صورت تقاضا» مدت مدیدی است که ما بزرگ ترین مجموعه شعر هایی را منتشر کرده ایم که اصلا ارزش خواندن ندارند. به لیزا گنووا هم توصیه شده بود که این کار را انجام ندهد، اما او منصرف نشد که هیچ، قرارداد دومین کتابش را هم امضا کرده است.

کلمات کلیدی این موضوع

پارسیان (شاپرزفا) مجوز های ارسال و ویرایش

  • شما نمیتوانید موضوع جدیدی ارسال کنید
  • شما امکان ارسال پاسخ را ندارید
  • شما نمیتوانید فایل پیوست کنید.
  • شما نمیتوانید پست های خود را ویرایش کنید
  •  
تبلیغات جذب مدیر
مختصری از ما انجمن پارسیان در حال تغییرات اساسی در روند فعالیت خود می باشد و امید داریم تا دوباره با حضور گرم شما کاربران محترم بتوانیم پارسیان فروم را به جایگاه واقعی خود برسانیم.منتظر خبرهای جدیدی از طرف ما باشید...