شهرستان محلات در جنوب خاوري استان‌مركزي قرار گرفته است. انگيزه‌ به وجود آمدن‌اين منطقه وجود آب از سرچشمه‌هاي طبيعي پارسیان (شاپرزفا)
است كه مظهر آن در شمال شهر محلات است. محلات يكی از شهرستان های استان مركزی از شمال به شهرستان قم، از شمال باختری به شهرستان تفرش، از باختر به شهرستان های اراك و خمين، ‌از خاور به شهرستان دليجان، از جنوب به شهرستان گلپايگان و از جنوب خاوری به بخش ميمه اصفهان محدود می‌شود. گفته مي شود علت اين كه اين شهر محلات ناميده شده به دليل وجود محله هاي مختلفي بوده كه با يك ديگر تجانس نداشته‌اند. در اين شهرستان انواع متعدد و زيبايي از گل‌ها پرورش مي‌يابد و از اين رو از قطب‌هاي مهم پروش گل در ايران است. محلات هم چنين به دليل وجود چشمه هاي آب معدني متعدد سالانه پذيراي مهمانان بسيار زيادي است. ستون‌هاي سنگي خورهه، آتشكده آتشكوه، سرچشمه، يخچال طبيعي نيم ور، مجتمع آب درماني و آب‌گرم محلات و انواع باغ‌هاي پرورش گل در اين منطقه از جمله ديدني‌هاي شهرستان محلات به شمار مي‌آيند.
مکان های دیدنی و تاریخی

محلات‌به‌دليل وجود چشمه هاي آب معدني متعدد سالانه پذيراي مهمانان بسيار زيادي است. ستون‌هاي سنگي خورهه، آتشكده آتشكوه، سرچشمه، يخچال طبيعي نيم ور، مجتمع آب درماني و آب‌گرم محلات و انواع باغ‌هاي پرورش گل در اين منطقه از جمله ديدني‌هاي شهرستان محلات به شمار مي‌آيند.

صنايع و معادن

صنايع ماشينی اين شهرستان مشتمل بر كارخانه های سنگبری، كارخانه گچ و كارخانه توليد نمك ‌می باشد. شهرستان محلات از لحاظ داشتن معادن سنگ های الوان ساختمانی و به خصوص سنگ های تراورتن يكی از غنی ترين شهرستان های ايران به شمار می رود. معادن سنگ تراورتن فعال در اين شهرستان آتشكو، تخت مهدی، عباس آباد، حاجی آباد، دره نجاری، علی آباد، آبگرم بوده ‌و معدن خاك آبگرم واقع در شمال خاوری محلات كه بهره برداری از خاك آن جهت كاشی سازی نيلو در اصفهان می باشد. معدن سرب واقع در سياه رود 9 كيلومتری باختر محلات نيز وجود دارد.
انواع گل های زينتی و گلدانی، انواع سنگ ساختمانی‌ به خصوص سنگ تراورتن، گندم، جو، تره بار، بنشن، مرغ گوشتی، انواع قالی و قاليچه های نخ فرنگ، ژاكت، گيوه و جوراب اقلام صادراتی محلات را تشکيل می دهند و واردات اين شهرستان سنگ گچ خام و نمك می باشد كه از شهرستان قم به محلات وارد شده و توسط كارخانه های گچبری و توليد نمك اين شهرستان آماده بهره برداری و صادر می گردد.

کشاورزی و دام داری

كشاورزی در اين شهرستان بيش‌تر به صورت آبی و نيمه مكانيزه يوده و جهت آبياری زمين های تحت كشت از چشمه سارها (به خصوص چشمه محلات)، كاريزها، چاه های نيمه ژرف، و رودخانه استفاده می‌شود.طريقه آبياری به صورت نشتی و غرقابی است. ازعمده ترين فرآورده های كشاورزی و باغ‌داری محلات می توان گندم، جو، انواع گل‌های زينتی و گلدانی، تره بار، بنشن، كاهو، به و سيب درختی را نام برد. پس از كشاورزی دام داری و دام پروری از مشاغل مهم اهالی محسوب می‌شود. انواع دام و فرآورده های دامی و لبنی و طيور از جمله ديگر توليدات اين شهرستان به شمار مي‌آيند.

مشخصات جغرافيايي

محلات يكی از شهرستان های استان مركزی از شمال به شهرستان قم، از شمال باختری به شهرستان تفرش، از باختر به شهرستان های اراك و خمين، ‌از خاور به شهرستان دليجان، از جنوب به شهرستان گلپايگان و از جنوب خاوری به بخش ميمه اصفهان محدود می‌شود. مركز شهرستان محلات از نظر جغرافيايی در 50 درجه و 27 دقيقه درازای خاوری و 33 درجه و 54 دقيقه ی پهنای شمالی و ارتفاع 1750 متری از سطح دريا واقع شده است. شهرستان محلات دارای يك بخش مركزی است. آب و هوای اين منطقه معتدل و خشك بوده و قمرود مهم ترين رودخانه آن است. اين شهرستان از طريق جاده آسفالته به درازای 27 كيلومتر در جنوب باختری شهر دليجان (جاده اصفهان – قم ) واقع گرديده است. از سمت جنوب باختری از طريق جاده آسفالته به مسافت 45 كيلومتر به خمين و 75 كيلومتر به گلپايگان مرتبط می شود.

وجه تسميه و پيشينه تاريخي

محلات از نقاط قديمی كشور است كه گويا از چهار محله و يا روستا همچون «پيل پايان»، «‌ريوكان»، «زنجيردان» و «گوشه» تشكيل شده و به همين جهت نيز در اسناد بسيار قديمی و كهن نامی از آن آورده نشده است، اما از نام هايی مانند «انابار» و «سايرالبلوك» سخن به ميان آمده كه منظور همين منطقه يا شهر محلات است. محلات را از آن جهت «سايرالبلوك» گفته‌اند كه بر حسب نقشه آن زمان از بلوكات قم و كاشان نبوده است. به هر حال، همان طور كه از نام شهر پيداست محلات جمع محله است كه منظور همان روستاهای مورد نظر می باشد. زمان اين نام گذاری معلوم نيست، اما به گفته مطلعين محلی اين نام در زمان حمله افاغنه (آزادخان) مورد استفاده قرار گرفته است. در زمان صفويه مبادلات تجاری شهرستان محلات عمدتا با اصفهان بود و در اين دوره آلو، ‌قالی، خوان و خوانچه نقاشی از محلات به اصفهان حمل و در كاروانسراها مبادله می شده است. فتحعلی شاه محلات و سايرالبلوك را در عوض مواجب دختر خود كه همسر آقاخان محلاتی بود به تيول ابدی داده بود. در زمان قاجاريه که ميرزا محمدخان از طرف ظل السلطان به عنوان نايب الحكومه محلات تعيين شده بود اين شهر پايگاه فرقه اسماعيليه محسوب می شد و هنور هم برخی از اهالی و روستاهای جنوبی منطقه به اين كيش گرايش دارند. در همان سال كه حكومت زير نظر ظل السلطان بود (1309 هـ . ق ) ناصرالدين شاه سفر طولانی مدتی به نواحی مركزی و جنوبی ايران انجام داد و برای بار دوم به محلات آمد و به مدت پنج روز در اين شهر اقامت كرد. در اين دوره گلپايگان، خوانسار، محلات و كمره (خمين) يكی از ولاياتی را تشكيل می دادند كه مركز آن گلپايگان بود. در زمان رضاشاه (1316 هـ . ش) در تقسيمات جديد ايران تغييرات صورت گرفت و ناحيه قم كه محلات نيز يكی از بخش های آن بود به شهرستان جداگانه ای تبديل شد. در محدوده كنونی اين شهرستان روستای خورهه و شهر نیم ور سابقه ای بسيار طولانی تر از شهر محلات دارند.
مطالب تکمیلی
شرايط قومي :

شرايط زباني :
زبان مردم شهرستان محلات فارسي است، طبق آمار سال 65، بيش از 99 درصد از مردم منطقه مي توانستند به زبان فارسي صحبت كنند كه در مقايسه با استان مركزي كه فقط 8/94 درصد از جمعيت اين خصوصيت را داشتند تفاوت محسوسي دارد اگر چه زبان مردم اين شهرستان فارسي است ولي در برخي سمت هاي منطقه مورد مطالعه لهجه ها و حتي گويش هاي متفاوتي نيز به چشم مي خورد به عنوان مثال در روستاي نينه كه در قسمت جنوبي دهستان خورهه واقع شده است. گويش لري و لكي نيز رايج مي باشد بخش عمده جمعيت اين روستا از خارج از منطقه ( عشاير بختياري ) به اين شهرستان مهاجرت كرده و ساكن شده اند از قديم الايام تا چند دهه پيش در اين شهرستان گويشي متداول بوده كه به نام راجي يا رايجي خوانده مي شود البته در شهر دليجان و روستاهاي نزديك آن كه قبلا" از توابع اين شهرستان به شمار مي رفت امروزه گويشي متداول مي باشد كه آن هم به نام راجي خوانده مي شود نزديك به 60 سال پيش سالخوردگان شهر محلات به گويش راجي سخن مي گفته اند و اكنون فقط چند پيرمرد به دشواري واژه هايي از آن را به ياد دارند ، اگر چه گويش راجي در اين منطقه در حدود يك قرن پيش كاملا" رايج بوده است ولي امروزه نيز در سخن گفتن برخي از واژه هاي گويش مذكور مخصوصا" در روستاها بكار برده مي شود از نظر لهجه ها نيز همان طور كه ذكر شد، تفاوت هاي محسوسي به چشم مي خورد در شهر محلات لهجه ها ساكنين تقريبا" با ساير مناطق شهرستان متفاوت است و البته لهجه روستاهاي جنوبي و نزديك شهر محلات قرابت زيادي با لهجه ساكنين اين شهر دارد، در غرب دهستان خورهه يعني روستاهاي طالقاني و در عليا و در سفلي و … نيز لهجه ها با گويش فارسي معمول مقداري متفاوت است.
شرايط مذهبي :
قبل از حمله اعراب به ايران اهالي اين شهرستان مانند اكثر ايرانيان پيرو آئين زرتشتي بودند وجود آتشكده هاي موجود همچنيني آتشكده روستايي آتشكوه محلات دليلي بر اين ادعا است . مطابق است. مطابق آمارهاي مركز ايران در سال 65،87/99 در صد از جمعيت اين شهرستان مسلمان بوده اند تعداد مطابق جمعيت مسلمان 41815 نفر و جمعيت غير مسلمان 53 نفر بوده اند از جمعيت غير مسلمان 25 نفر زردتشتي 2 نفر كليمي و 20 نفر پيرو و ساير مذاهب بوده و 6 نفر نيز مذهب خود ار اظهار نكرده اند غالب غير مسلمانان درنقاط شهري ساكن بوده اند و تنها 4 نفر غير مسلمان در نقاط روستايي زندگي مي كرده اند مذهب اين چهار نفر در گروه ساير ذكر گرديده و طبق بررسي هاي به عمل آمده كساني كه از نظر كساني كه از نظر مذهبي دراين گروه قرار گرفته اند شامل پزشكان غير ايراني ( هندي ) و خانواده هاي آنان مي شده است.
مردم اين شهرستان از علاقه مندان مذهب تشيع اثني عشري مي باشند و ائينهاي مذهبي با احترام زيادي انجام مي شود با اين وجود بنا به مسائل تاريخي مقدار كمي از مردم شهر محلات و برخي روستاهاي جنوبي اين شهرستان پيرو فرقه اسماعيليه مي باشند.
مردم نگاري :
نقاط مورد بررسي در پژوهش مردم نگاري محلات:
شهرهاي محلات، نيمور و روستاهاي بزيجان ، چهل رز، خورهه ، مسي آباد، كوه سفيد، گل چشمه.
شهرستان محلات از سال 1358به طور مستقل يكي از شهرستنهاي استان مركزي محسوب شده وداراي يك بخش دو نقطه شهري به نامهاي محلات و نيمور و سه دهستان موسوم به حومه، خورهه، ونيمور مي باشد.
کليات
دامداري
گاهشماري

راهها و ارتباطات
شكار
طب سنتي

خوراك
فنون و صنايع دستي
بازيها

پوشاك
مشاغل
ادبيات شفاهي

مسكن
حمل و نقل سنتي
هنرها


كشاورزي
واحد هاي سنجش واندازه گيري
مراسم و آئين هاي سنتي


کليات :

محيط طبيعي :
شهرستان محلات در دامنه شرقي كوههاي زاگرس واقع شده و مهمترين كوههاي اين شهرستان كوههاي هفتاد قله مي باشند كه در شمال غربي آن واقع شده اند ارتفاع متوسط شهرستان محلات از سطح دريا 1600 متر و بلندترين قله اين شهرستان كوه كهون در جنوب فيروز كوه مي باشد كه 2805 متر ارتفاع دارد.
منابع مهم آبي منطقه:
مهمترين رود جاري و دائمي منطقه رود لعل بار ( قهرود) بوده و پس از آن در درجات بعدي رودهاي سفيد رود و رودي سياه قرار دارند. علاوه بر رودهاي فوق چشمه سارهايي نيز در سطح شهرستان محلات جاري است كه مهمترين آن سرچشمه شهر محلات مي باشد.
معادن:
معادن سنگ تراورتن و مرمر عمده معادن شهرستان محلات بوده ويكي از بخشهاي مهم توليدي و در آمدزاي شهرستان مي باشند. معادن شهرستان محلات در روستاهاي خورهه، عيسي آباد و شهرستان محلات و تيمور پراكنده مي باشند.
مهمترين حرارت طبيعي منطقه:
مهمترين رويداد، در شهرستان محلات، خشكساليهاي 88-1287 ه.ق است كه در طي آن افراد زيادي از شدت گرسنگي جان بافتند.
ميزان بارندگي در منطقه:
بيشتر بارش در فصل زمستان و به صورت برف و شروع ريزش برف و باران ماه آذر بوده و تا اواخر در ارديبهشت ماه به طول ها انجامد. حداكثر دما در شهر محلات 39 درجه در تابستان و در زمستان 25 مي باشد.
جريانهاي عمده باد در منطقه:
جريانهاي عمده باد محلي در اين شهرستان از جنوب، جنوب غربي، جنوب شرقي، و شمال شرقي مي وزند.
پوشش گياهي:
پوشش گياهي منطقه بيشتر بوته بوده و از لحاظ مراتع فقير مي باشد.
پوشش جانوري:
منطقه محلات داراي پوشش جانوري متنوعي است. عمده پوشش جانوري منطقه از منطقه حفاظت شده هفتاد قله بين استان مركزي و موته اصفهان بدين منطقه رفت و آمد مي كنند. گرگ، پلنگ، گربه وحشي، آهو، كل، بز، خرگوش، شاهين، باز، كبك، قرقاول، اصلي ترين بخش پوشش جانوري منطقه را تشكيل ميدهند.
مكانهاي تاريخي باستاني و ديدني محل:
سرچشمه ميدان چنار، امامزاده عبدا.. امامزادگان فضل و يحيي و تكيه آقا خان محلاتي در شهر محلت، امامزاده ذكرياي عيسي آباد، ميدان چنار، يخچال قديمي و ميل مليون نيمور، قلعه قديمي بزيجان، ستونها پارتي و امامزاده صالح خورهه، آتشكده و چنار مقدس آتشكده ، امامزاده سلطاني محمد زري نخبيروان و برج قلعه قديمي روستاي گل چشمه، معروفترين مكانهاي تاريخي، باستاني و ديدني شهرستان محلات مي باشند.
وضعيت اجتماعي:
نفوس:
بعد از محلات با جمعيتي بالغ بر پنجاه هزار در سال1374 و نيمور با جمعيتي معادل پانزده هزار نفره روستاهاي خورهه و بزيجاني پر جمعيت ترين نقاط جمعيتي شهرستان محلات مي باشند.
وجه تسميه:
وجه تسميه شهر محلات بواسطه شكل گرفتن اين شهر از محلات گوناگون به آن اطلاق شده است. وجه تسميه نيمور نيز بنابر قول اهالي بواسطه اينكه سيل ويرانگر در گذشته اي نچندان دور نيمي ازده را ويران كرده به آن نام نيمه ور و نيمور اطلاق شده است.
محله ها:
محلات قديمي شهر محلات شامل محله هاي پيل پايان، ريوكان و زنجيردان مي باشد.
سيرمهاجرتها:
سير عمده مهاجرتها از سطح اين شهرستان به تهران اراك، و محلات بوده است. عمده مهاجرين به اين شهرستان را نيز جنگندگان خوزستان و افغاني تشكيل مي دهند. البته بايد ياد آور شد اقوام مهاجر كه درگذشته هاي دور بدين منطقه مهاجرت نموده اند بختياري، كاشان، لرستان، ميمه ، شوشتر ، سبزوار ، گلپايگان و فويدان بوده اند.
تاسيسات و امكانات عمومي:
اكثر نقاط شهرستان محلات داراي تاسيسات بوده و بجز سسطح آموزشي متوسط و مراكز درماني كه در نقاط مهم جمعيتي مستقر مي باشد. ساير امكانات موردنياز را دارا مي باشند.
مذهب :
اكثر اهالي شهرستان محلات داراي مذهب شيعه اثني عشري بوده و اقليمي از بيرون فرقه اسماعيليه نيز در محل يافت مي شوند.

گروهها قومي:
اهالي روستاي بزيجاني و عيسي آباد، از اقوام ترك روستاهاي چل رز، خورهه، گل چشمه و يكه چاه و نخجيروان همگي از اقوام فارسي، كوه سفيدي ها و نينه ايها عمدتا" از اقوام لر شامل سرلكها، لكها ( زنديها) و بختياريها مي باشند . اقليتهاي قومي عرب در كوه سفيد و افغاني در تيهور عمده اقليتهاي قومي در محل مي باشند.
گروههاي شغلي :
معيشت عمده اهالي شهرستان محلات كشاورزي، دامداري،باغداري، صنايع دستي، گلكاري و معدن مي باشد.
گروهها زباني :
اغلب اهالي شهرستان محلات به زبان فارسي با لهجه اي محلي تكلم كرده ولي گويشهاي محلي اي چون تركي لري نيز در محل رايج مي باشد.
خويشاوندي :
در شهرستان محلات معمولا" هر كس را به نام پدرش مي شناسند. بايد ها و نبايدهايي كه سابقا" در منطقه رواج داشته ديگر منسوخ شد و ديگر عمده ازدواجها درون قومي و درون گروهي نيستند.
طوايف كوچنده:
سابقا" اقوام لرد وبختياري در منطقه به صورت گوچ رو زندگي مي كردند ولي با اسكان آنها ديگر به طور كلي كوچ وييلاق و قشلاقي در منطقه وجود ندارد.
شيوه هاي حل اختلاف و مديريت سنتي:
عمدتا" در گيريها و برخوردها درمحل به شيوه كدخدا منشي و ريش سفيدي حل و فصل مي گردد. سابقا" كدخداها و ريش سفيدان محل مديريت و اداره انجام فعاليتهاي اجتماعي در محل را بعهده داشته اند
راهها و ارتباطات :

مراكز داد و ستد:
شهرهاي محلات، اراك و دليجان عمده مراكز داد و ستد و اهالي شهرستان محلات مي باشند.
صادرات:
عمده توليدات و صادرات نقاط شهري و روستائي شهرستان محلات شامل سنگهاي زينتي، انواع گل، محصولات زراعي و باغي، هندوانه، خربزه، زردآلو، گردو و پنبه و محصولات دامي و ذغال مي باشد.
مراكز زيارتي:
امامزاده يحيي بزيجان، شاهزاده اسحاق خورهه، شاهزاده زكريا در عيسي آباد، امامزاده موسي و عبدا.. محلات امامزاده محمد و صالح در تيمور و شاهزاده سلطان محمد زري نخجيروان زيارتگاههاي مهم اهالي شهرستان محلات مي باشد.
نقاط ارتباطي مهم قديمي:
روستاي حاجي آباد در مسير محلات به خمين، كاروانسراي دودهك، داغون، قلعه چم، سلفچگان و دليجان درمسير ارتباطي محلات به قم مهمترين نقاط ارتباط قديمي شهرستان محلات بوده اند.
خوراك:

غذاهاي محلي ويژه شهرستان محلات:
كالجوش، آبگوشت، اشكنه، آش جو، آش رشته، شوربا، برشتوك، قورمه، و پنله پلو،عمده مواد اوليه تهيه خوراكهاي محلي اين شهرستان از فراورده هاي گياهي بوده و بعد از فراورده هاي گياهي كوشت و كشك فراورده هاي دامي، به مقدار زياد در تهيه غذاهاي بومي منطقه استفاده مي گردد.
شيريني هاي محلي :
باسلق، نور كونه، جوزقند، هريره و كلوچه هاي بومي.
شربتهاي محلي:
سركه شيره، شربت انگور و شربت سكنجبين.
ترشي هاي محلي:
پياز ترشي، ترشي زالزالك و ترشي هندوانه.
مرباي محلي:
مرباي بادمجان، مرباي به و مرباي كدو.
غذاهاي ويژه مناسبتها:
آبگوشت و پلو خورش.
انواع نان محلي:
نان جايگاه ويژه اي در بخش خوراك اهالي داشته ونان شاته، نان مغزي و نان گرده معروفترين نانهاي محلي، شهرستان محلات مي باشند.
پوشاك :

پوشاك محلي زنان محلات:
سرپوشها: چارقد ( نوعي روسري)
تن پوشها: شليته ( نوعي دامن چين دار، يل ( نوعي كت مخملي) ، جليزقه ( جليقه) ، قدكي( شلوار)، چادر شب، چادر نماز، چادر عبائي، چادر دوراق،
پاپوشها: ارسي ( نوعي كفش چرمي، و گيوه ملكي پارچه كرباس و و دبيت عمده پارچه هايي بوده اند كه در محل براي دوخت پوشاك زنانه كار برداشته و همچنين و در دوخت البسه محلي زنانه سعي مي گردد از پارچه هاي سفيد، سياه، آبي، سرمه اي ، سرخ و پارچه هاي گلدار استفاده شود. چادر يكي از بخشهاي جدا نشدني زناني محلاتي بوده و شامل چهار نوع كلي مي باشند: چادر نماز كه از پارچه هاي گلدار تهيه مي شود چادر عبائي نوعي چادر آستين دار چادر شب، به كمر بسته مي شود و چادر دوراق كه براي مسافرت كاربرد داشته است.
پوشاك محلي مردانه:
سرپوشها: كلاه نمدي، كلاه پشمي
تن پوشها: قدك ( پيراهن، قباد بالا پوش، ازخالق ( نوعي كت)، سرداري ( روپوش) ، تمان ( شلوار ) پاپوشها: ارسي و گيوه پاشنه نخواب .در دوخت پوشاك مردانه از پارچه هاي نخي و كرباسي دررنگهاي سفيد، مشكي، قهوه اي و سرمه اي استفاده مي گردد.
مسكن:
بافت كلي :
بيشتر نقاط جمعيتي شهرستان محلات داراي بافت قلعه اي و مجتمع بوده اند . در بعضي از نقاط هنوز اين بافت باقي مانده است در روستاي چهل رز، به عنوان مثال مي توان از قلعه آقاخان محلاتي نام برد كه هسته اصلي شهرستان محلات را تشكيل مي دهد.ذ
شماي كلي و فضاي كلي ساختمانهاي سنتي:
ساختمانها را در شهرستان محلات رو به شمال و يا قبله ساخته شده و اكثر پلاني مستطيل شكل بوده و داراي ايواني مي باشند پنجره ساختمانها مشبك و كوچك و ورودي دالان مانندي دارند. فضاي خانه ها سنتي محلات معمولا" از اتاقي سه يا پنج دري كه به ايوان يا حياط مشرف بوده و معمولا" اتاق مهمان همان اتاق پنج دري است و اتاقهاي عقب به گنجه معروف مي باشند تندورستان ( مطبخ) تاقي ضربي داشته و به طبقه بالاي خانه ها بالا خانه گفته و براي انبار خشكبار مورد استفاده دارد. اين خانه ها تو در تو و در زمستان به راحتي گرم مي گردند.. در اتاقها معمولا" طاقچه هايي وجود داشته كه براي نگهداري گندم مورد استفاده داشته و به در يونه معروف مي باشند. سيس، محل نگهداري چهارپايان بوده و اتاقكي مستطيل شكل با تاقي هنري است.
مصالح مورد استفاده در مساكن سنتي:
خشت، گل، چينه، آجر، سنگ، و چوب ( تيرك، و تخته هاي چوبي) شن و گچ.بار يساخت سقوف خانه ها نيز از تيرهاي چوبي اي به نام پرتو و نوعي شن به نام جگي بهره گرفته مي شود.
كشاورزي :

مهمترين محصولات زراعي و باغي شهرستان محلات:
گندم، جو، لوبيا، كنجد، پياز، گردو، بادام، انگور، هندوانه و گل آفتابگردان، كشت آبي و پاييز عمده ترين نوع كشت در محل بوده و كشت بهار، براي كاشت صيفي جات و حبوبات انجام مي گيرد.
مالكيت زمين زراعي:
زمينهاي زراعي محل به صورت خرده مالكي اداره مي گردند.
ابزار سنتي زراعت:
در بعضي از نقاط روستايي استفاده از گاو آهن ( فيش ) هنوز هم مرسوم بوده و زراعت عمدتا" به صورت سنتي انجام مي گيرد.
آبياري:
آبياري در محل به صورت نوبتي و بر اسا واحد ساعت انجام مي گيرد. هر 24 ساعت آب در مصل يك دانگ محسوب مي گردد.
منابع آب زراعي محل:
رودهاي جاري لعل بار ( قمرود) ، بزيجان، سفيد رود، رود سياه، و خورهه مهمترين منابع آب زراعي محل مي باشند. اما عمدتا" در تمامي روتاها آب مصرفي زراعي از رشته قناتهاي محلي تامين ميگردد.
همياريها:
انجام اعمال زراعي در محل به صورت مشاركتي انجام گرفته و بر پايه خود ياريها اعمالي چون جوب روبي، لايروبي و حتي آبياري و اعمال كشت صورت مي گيرند.
تقويم محلي زراعت:
فعاليتهاي توليدي زراعي عمدتا" از فصل پائيز آغاز و در اواسط تابستان سال بعد به پايان مي رسند.
آسيابها:
بنا به گفته اهالي سابقا" آسيابهاي آبي نيز در محل فعال بوده اند كه دونمونه از آنها در شهر محلات وجود داشته و از نوع آسيابهاي ابي تنوده اي بوده اند.
بيل گرداني:
دامداري :

انواع دام بومي منطقه:
گوسفند، بز و گاو، سابقا" در محل شتر داري نيز مرسوم بوده است.
كوچ
در نقاطي از منطقه اهالي در گذشته اي نچندان دور براي تعليف دام خود به نقاط دور و نزديك كوچ مي كرده اند. اين نقاط شامل مناطقي از لرستان ( اليگودرز) مي بوده است. بعضي از عشاير كوچ رو لرستان واصفهان و چهارمحال و بختياري نيز سابقا" براي تعليف دام بدين محل كوچ مي نموده اند. شترداران نيز تا 35 سال پيش كوچ نشين بوده اند.
محصولات سنتي دام محل:
شير، پنير، ماست، دوغ، كره، روغم، كشك، قره قروت، سرشير، پشم، مو، پوست، و كود حيواني
فنون نگهداري دام:
دامداري در محل هنوز هم به صورت سنتي انجام گرفته و براي چراي دام درمنطقه چوپان استخدام ميگردد.
ابزار و وسائل سنتي دام:
مشك، مشكوله ( ابزار تهيه كره و دوغ و نگهداري كره و روغن حيواني)، دوكارد ( قيچي پشم چيني ).
شيرواره ( شيرقرغي) :
شيرواره تعاوني سنتي زنان نقاط روستايي است كه جهت تهيه زنجيره لبنيات درهنگام كم شدن شير دام شكل مي گيرد.
پشم چيني:
پشم چيني گوسفندان در محل عمدتا" درماه تير انجام مي گيرد.
زنبور داري:
امروزه در شهرستان محلات، زنبور داري به شكل نوين رايج مي باشد.
شكار :


در شهرستان محلات بواسطه محافظت شده بودن منطقه و بسياري از انواع شكار، ديگر كمتر شكاري در منطقه صورت ميگيرد. با اين حال تنوع شكار منطقه در نوع خود قابل توجه بوده و شامل جانوراني چون: بزكوهي، كبك، باقرقره، آهو، تيهو، چيل، خوتكاي سفيد و انواع مرغابي و اردك مي باشد.
وسائل سنتي شكار:
انواع تفنگ دم پرو و رندل نوعي تفنگ فشنگ خور) و تله آهني.
شكار كبك:
سابقا" در محلات براي شكار كبك از قوش ( نوعي پرنده شكاري) ترتيب شده استفاده نموده اند.
حيوانات ضرر رسان منطقه:
جوجه تيغي، موش گراز.
فنون و صنايع دستي :

مشاغل سنتي و دستي شهرستان محلات :
نجاري، گيوه دوزي، آهنگري، خراطي، رنگرزي، قالي بافي، و جوال بافي، تنها ازموارد فوق جوال بافي ، قالي بافي و گيوه دوزي، حيات خودادامه مي دهند.
گيوه دوزي :
گيوه دوزي درشهر تيمور فعال مي باشد.

قالي بافي
انواع قالي هاي بافته شده در محلات شامل: انواع پشتي، خوك، ذرع نيم، پرده اي ، كناره، ذرع و چارك، پنج چاركي و ... مي باشد. ويژگي قاليها بافته شده در شهرستان محلات عبارتند از : فارسي باف بودن آنها، داشتن پرزهاي بلند و استفاده از طرح و نقشه هاي اصيل، بافندگان فرش محلي در محل زنان مي باشند. بافت فرش در محل سابقه اي يكصد ساله داشته و بنا به قول بافندگان محل، سه زن ازمنطقه فراهان سبب اصلي رواج بافت در شهرستان محلات بوده اند.قالي بافي رايج ترين نوع صنعت دستي در سطح شهرستان بوده و ساير مشاغل و صنايع دستي صرفا" تنها در شهرهاي محلات و تيمور به حيات خود ادامه مي دهند. طرح و نقشه هاي قالي و قاليچه در محل اكثرا" طرح اراك و ساروق بوده و عمدتا" عبارتند از : طرح شاه عباسي، گل فرنگ، افشان، اسليمي و بندي است. طرح خشتي از دسته طرحهاي بندي و دسته گلي از دسته طرحهاي افشان بيشتر در محل بافته مي شوند.
گونه هاي ديگر معيشت:
چشمه آبگرم محلات:
چشمه هاي آبگرم محلات واقع درنزديكي روستا نينه و خدمات موجود در كنار آن يكي از منابع مهم در آمدي شهر محلات مي باشند. به گفته اهالي قدمت اين چشمه ها واستفاده از آن به دوره صفويه بر مي گردد. كه به دستور شاه عباس اول براي استفاده مردان وزنان دو استخر و مجزا ساخته شد.
معادن سنگ:
معادن سنگ تراورتن و مرمر موجود در اطراف شهر تيمور يكي از منابعمهم كسب در آمد اهالي تيمور از حدود نيم قرن پيش مي باشد. در اوائل كار معدن، استاد كار زنجاني روش كار را به محليان آموزش داده اند. تمام معادن تيمور و باز مي باشند. وجود تعدادي سنگ قبر كتيبه تاريخي به تاريخ 1000 ه.ق. احتمالا" نشانگر استفاده از سنگ از حدود 400 سال پيش در منطقه مي باشد.
پرورش گلكاري:
گلكاري در محل سابقه اي 35 ساله داشته وامروزه اين صنعت آنقدر رشد يافته كه كلخانه هاي موجود در محلات به حدود 400 گلخانه مي رسد. در گذشته گل ميخك جايگاه ويژه اي در گلكاري محلي داشته امام امروزه گلايول جايگاه خاصي درتوليد دارد. از انواع گل و درختچه هاي زينتي پرورش يافته در محل مي توان به لوتوس، برگ انجيري، يوكا، كروتون، انواع رز و داوودي اشاره نمود. گلهاي پرورش يافته در شهرستان محلات به تمامي نقاط ايران، كشورهاي عرب حوزه خليج فارس، آلمان، اوكراين و حتي هلند صادر مي گردند. گلكاري در محل به دو صورت گلخانه شيشه اي ( بسته) و در زمين باز ( محوطه باز) انجام مي گيرد.
مشاغل :

انگيزه ايجاد شهر محلات
انگيزه ها ايجاد شهر محلات بواسطه سرچشمه آبگرم موجود در آن بوده و رشد توسعه آن نيز بواسطه همين چشمه مي باشد.

عوامل رشد و توسعه شهر محلات :
رشد بخش خدمات و مشاغل توليدي پائين بودن هزنيه زندگي در 25 الي 30 سال گذشته مشاغل نوين بويژه مشاغل خدماتي در شهر محلات رشد قابلتوجهي داشته اند و مشاغل توليدي جز قسمت گل كاري و مشاغل مربوط به فرش رشدي نداشته اند طبق آمار سال 75، 96 شغل مختلف به صورت رسمي در شهر محلات فعاليت دارند.در شهر تيمور نيز همانند محلات مشاغل نوين و مشاغل خدماتي رشد چشمگيري داشته و بجز در قمست معدن و استخراج سنگ رشدي نداشته اند.در نقاط روستايي شهرستان محلات نيز مشاغل كشاورزي و دامداري در اولويت بوده ومشاغل خدماتي در حد رفع حوائج در نقاط روستايي موجود هستند كه خود نشاندهنده حاكميت توليد در روستاهاست بجز دامداري وكشاورزي كه فعاليت اصلي روستائيان مي باشند قالي بافي در خورهه و كل كاري در كوه سفيد تنها مشاغل توليدي منطقه مي باشند.
شيوه هاي عرضه و توزيع توليدات :
پيله وران:
در شهرستان محلات بجز مغازه هاي بقالي موجود در تمام نقاط روستايي ،عطاران، و پيله وران تامين كنندگان اصلي و حلقه هاي ارتباطي مردم نقاط روستايي و شهري با توليد كنندگان مي باشند .
واسطه ها:
چوبداران و دلالان عهده واسطه هاي خريد محصولات زراعي، دامي و ديگر توليدات نقاط ومختلف شهرستان محلات مي باشند.
سلف فروشي:
در محلات جز پيش فروش محصولات زراعي كه به سلف فروشي معروف مي باشد، نوع ديگري از پيش فروش ديده نمي شود.
شركتهاي تعاوني:
به طور كلي شركتهاي تعاوني در حوزه شهرستان محلات، امروزه به صورت غير فعال در آمده و همين امر سبب رونق بازار دلالان، چوبداران و پيله وران شده است
حمل و نقل سنتي :

وسايط نقليه:
در حال حاضر الاغ تنها وسيله نقليه مورد استفاده در محل بوده و استفاده از وسايط نقليه اي چون شتر، اسب ، و قاطر، در منطقه منسوخ شده و ايشان جاي خود را به وسايل نقليه نوين داده اند.
مشاغل سنتي مربو به حمل و نقل:
نعلبند، كراكش، چارودار، گاريچي، پشته كش، جوال دوز و پالان دوز امروزه از مشاغل فوق فقط جوال دوزي و پالان دوزي هنوز به فعاليت خود ادامه مي دهند.
راه يابي سنتي:
در راه يابي سنتي در محل از شاخصهايي چون صورتهاي فلكي، ستارگان ،سنگ قبر مسلمين، محراب مساجد و لانه مورچگان بوده است.
وسائل و ابزار سنتي باربندي:
قناده،تاچه، تور، كواله، لول، شن كش، زنبه و پاسه
واحد هاي سنجش واندازه گيري :

واحدهاي طول:
يك ذرع معادل 104 سانتي متر، نيم زرع، يك چارك، يك گره فرسخ.
واحدهاي سطح:جريب( معادن 1000 متر مربع) ، من ( معادل 200 متر مربع) كيله ( معادل 100 متر مربع ) يك پاگو( معادل 24 جريب )، نيم پاگو ( معادل 12 جريب)، ربع پاگو( معادل 6 جريب).
واحدهاي حجم:
كمچيز( ملاقه)، آبگردان ( ملاقه اي بزرگ)، سنگ آب ( براي اندازگيري آب انهار) قزقون ( براي اندازه گيري حجم غلات).
واحدهاي زمان :
سايه، بانگ خروس، ستارگان و صور فلكي شاهدهاي سنتي زمان در محل مي باشد.
واحدهاي وزن:
من، سه صد، نيم من، صددرم، يك چارك، دو سير نيم يا دوازه، يك سير، يك مثقال، نيم مثقال، يك نخود، سيك گندم، خروار بزرگترين واحد وزن در منطقه بوده و برابر 50 من يا 300 كيلوگرم مي باشد. وسائل سنتي اندازگيري:ترازوي كفه اي و قپان براي اندازگيري واحدهاي وزن و بندرجه براي اندازگيري طول در محل مورد استفاده داشته است .
گاهشماري :


در شهرستان محلات تقويم اصلي و مبناي مورد استفاده مردم محل تقويم هجري شمسي است. البته تقويم قمري و نجومي نيز چون ريشه در اعتقادات باورها و تجارت سنتي مردم دارند، نيز مورد استفاده دارند.شروع سال در محل از نوروز بوده و بعد از آن برمبناي ماه شماري و ريزش بارنما ايام را شمارش ميكنند. در كشاورزي از تقويم نجومي استفاده مي گردد. يكي از شاخصهاي گردش سال در محل نامگذار آنها از نظر پرباري و خشكسالي محصول مي باشد.كه دوره دوازده ساله داشته و هر سال موسوم به حيواني مي باشند اين دوازده حيوان عبارتند از : موش، گاو، پلنگ، هرگوش، نهنگ، مار، اسب، گوسفند، ميمون، مرغ، سگ و خوك بوده كه اخلاق و رفتار هرحيواني مبين وضع آن سال مي باشد.تمامي تحولات هر سال با توجه به نام آن سال در محل ارزيابي مي گردند.
طب سنتي :


در طب سنتي شهرستان محلات دو طبع و يك نوع مزاج در استانها شناخته شده است.: سردي، گرمي، و مزاج بلغمي، كه در موقع بروز هر يك از آنها با استفادع از داروهاي محلي و شناخت از مواد موجود محلي به درمان آن مي پردازند. با توجه به بررسيهاي انجام شده داروهاي سنتي گياهي در محلات بيشتر مورد استفاده و اعتماد مي باشند مهمترين گياهان دارويي منطقه:
خاكشير، گل گاوزبان، پنجه كلاغ، ريشه مهو و انگورچه ريزه.
در قسمت داروهاي سنتي غير گياهي نيز بيشتر اين داروها از فراوردهاي دامي بوده و داروهاي معدني در طب سنتي محلات آنچنان جايگاهي ندارند.اعتقادات و باورهاي مذهبي جايگاه ويژه اي در درمان بيماريها دارند و به طوريكه كل بيماريهاي روحي محل شامل: ترس، جنون، غش و چشم زخم عمدتا" به وسيله باورهاي اعتقادي و يا دعانويسان محلي درمان مي كردند.
بيماريهاي شايع و ويژه شهرستان محلات:
سرماخوردگي، زردي، كمر درد، زخم شدن زبان، پادرد، گزنگ ( قارچ پوستي)، ميخچه، و سودايي شدن.
اطباء سنتي محل:
عطاران دوره گرد، شكسته بندان و دعانويسان
بازيها :

بازيهاي محلي:
ازمنداري، هرينگ هرينگ، خروسوزا، قلعه بازي، خرمنك، طناب بازي، خرپشتك . طاق خورجينك. عمده بازيهاي محلي شهرستان محلات گروهي و جمعي انجام شده و بازيهاي با ساختار رزمي بيشترين نوع بازيهاي محلي منطقه را به خود اختصاص داده اند.بازيهاي ويژه جنس مونث بسيار اندك بوده و در سنين پائين انجام ميگيرند.بيشتر بازيهاي محلي امروزه ديگر در مناسبتهايي چون ايام عيد، عروسيها، جشنها و عمدتا" در فصل بهار انجام مي گيرند.
ورزش :
تنها ورزش سنتي باقيمانده در محل كشتي پهلواني است كه هنوز به حيات خود ادامه مي دهد.
ادبيات شفاهي :

قصه ها:
در شهرستان محلات به قصه شوقات گفته و يكي از معروفترين اين قصه هاي محالي، افسانه ملك محمد مي باشد.
ترانه ها:
ترانه هاي شهرستان محلات نقاط مشتركي با مناطق جنوبي كشور بويژه استان فارسي دارند ، تعداد زياد ترانه هاي رشتي ، شيرازي و اشعار حسينا و نجما شاهد خوبي بر اين مدعاست و اغلب اين ترانه ها در اوقات مختلف مانند مراسم ومناسبتها و زمان كار ومشغله روزانه خوانده و زمزمه مي كردند.
ضرب المثلها:

يكي از معروفترين ضرب المثلهاي شهرستان دليجان كه به معني گذر اوقات خوب و بد است به اين مضمون است كه :
شب سمور گذشت و لب تنور گذشت.
هنرها :

موسيقي:
موسيقي در شهرستان محلات آنچنان متداول نيست. امام نوازندگاني ماهر كه آشنا به مقامهاي موسيقي سنتي مي باشند. در گوشه و كنار اين شهرستان يافت مي شوند. مقامهاي معروف شهرستان محلات عبارتند از :
مقام سارباني، مقام چوپاني و مقام در حمومي
نمايش :
شبيه خواني ترين آئين نمايش در شهرستان محلات بوده و در سطح شهرهاي محلات، تيمور و روستاي خورهه با شكوهي خاص در ايام سوگواري ائمه اطهار صورت ميگيرند.
شبيه خوانان بومي محل عمدتا" اهل روستاي خورهه مي باشند.
معروفترين محل شبيه خواني در شهر محلات تكيه يا حسينيه آقاخان محلاتي است.
رقص :
رقص محلي شهرستان محلات، رقص ايست با نام چوپي، كه در عروسيها و جشن ها توسط مردان انجام مي گيرد.
مراسم و آئين هاي سنتي :

تولد:
در شهرستان محلات خوراندن خاك تربت و يا مقداري آب انار به نوزاد قبل از اولين شيردادن، مرسوم بوده تابچه دروغگو نشنده و داراي صوتي خوش شود.
گذاشتن اسامي موقت نيز در شهرستان محلات مرسوم بوده و اين اسامي شامل علي، محمد، فاطمه،،زهرا و مريم مي باشد . بعدا" اسم دائمي انتخاب مي گرديد.
ازدواج:مراسم معمول ازدواج در محل به قرار زير است:
اذن گيرون ( اجازه خواستن، فاشه ( مرحله اوا خواستگاري و تعين شيربها و مهريه) نامزد كنون، عقد كنون ، حنابندان و عروسي.
مرگ:
براي گراميداشت فرد مرده در محل گرفتن سوم ، هفتم، چهلم، و سالگرد مرسوم است و گهگاه تا چند سال سالگرد گرفته مي شود.
خيرات براي مردگان و اموات در محل به بوگردون معروف مي باشد و شامل،خرما، حلوا، نقل، شيريني، ميوه، و .. مي گردد.
مراسم شمسي:
مراسم عيد ( نوروز) :
به سفره هفت سين در محل سرفه سال گفته و هفت قلم موجود در آن عبارتند از:
سماق، سنجد، سير، سركه ، سه پستان، سيب و سبزي، به همراه اقلام فوق، كلام ا... مجيد، آينه، كاسه اي آب نيز در سفره هاي قرار مي دهند.

شب يلدا:چيدن سفره هفت سين در محل در شب يلدا نيز معمول است و هفت نوع خوراكي موجود در اين سفره عبارتند از :
سنجد سيب، سماق، سه پستان، سمنو، سركه و سبزي
مراسم قاليشويان
شركت اهالي در مراسم قاليشويان مشهداردهال كه در سيزدهم پائيز انجام مي گيرد، از مهمترين مراسمي است كه در پائيز انجام گرفته و به مراسم مشهدقالي معروف مي باشد.
جشن سده :
در پنجاه روز به عيد مانده در بعضي از نقاط در روستايي شهرستان محلات مانند روستاي يكه چاه، جشني برگزار مي گردد كه همزمان با جشن سده باستاني ايرانيان بوده و با توجه به اشعاري كه ميخوانند احتمالا" بازمانده از همان جشن مي باشد.
مراسم سنتي در طول يك سال قمري:
علائم و نشانه هي عزاداري محلي:نخل، طوق، علامت، چلچراغ، پرچم و علم.

شبيه خواني:
معروفترين شبيه هايي كه در محل خوانده مي شود شامل تعزيه امام حسن، حضرت عباس ، امام سجاد، حضرت زينب، شمر، علي اكبر و مي باشد.
گروههاي تعزيه از كاشان، جوشقان، ميمه، موته، اصفهان به محلات مي آيند وتنها خورهه ايها شبيه خوانان محلي دارند.
روز عاشورا:
در شهر تيمور در روز عاشورا نانهاي گردي به نام لولو عباس مي پزند. اين مراسم امروزه بيشتر به قرباني نمودن قرباني هاي گوناگون ( گوسفند ، گاو و گاو و گوساله ) تبديل شده است.
ايام عزاداري محرم:
در شهرستان محلات براي شهادت اباعبدا..الحسين ، روز سوم،ششم، دهم واربعين گرفته و در تمامي اين روز ها سوگواريهاي پر شكوه و پر حرارتي انجام مي دهند.چهارشنبه آخر صفر در چهارشنبه آخر صفر در نقاطي از روستاهاي محلات دنخبيروان، آش رشته اي پخته و بين اهالي پخش مي كنند.
پانزدهم رمضان:
در پانزدهم رمضان مطابق با ولادت امام حسن مجتبي ( ع ) مراسمي به نام اهو اهو در محل برگزار مي گردد. در اين مراسم نوجوانان روستا جمع شده و به در خانه اهالي رفته و از آنان طلب آجيل مي نمايند.
بيست و هفتم رمضان:
در روز بيست و هفتم رمضان به مناسبت گشته شدن ابن ملجم مرادي قاتل حضرت علي ( ع ) در محل جشني گرفته و به پخش شربت، شيريني و شادماني مي پردازند.
مراسم موردي :
طلب باران:
معروفترين رسمي كه جهت طلب باران در محل انجام مي گيرد. رسم پختن آش باروني است